Танымал ұстаз Аятжан Ахметжанұлы мектептегі хиджаб мәселесіне қатысты пікір білдіріп, даудың түпкі себебін тек киімнен іздеу жеткіліксіз екенін айтты. Оның жазбасы астындағы пікірталаста бұдан да күрделі мәселе көтерілді: кей оқушылар діни ұстанымын қатарластарына таңып, орамал тақпайтын қыздарды кемсітеді деген пікірлер айтылды. Егер мұндай жағдайлар рас болса, мәселе мектеп формасынан әлдеқайда тереңде жатыр, деп жазады Democrat.kz.
Аятжан Ахметжанұлы соңғы күндері қайта қызған мектептегі хиджаб дауына тоқталып, мектеп формасына қойылатын ортақ талап сақталуға тиіс деген пікір білдірді.
Оның сөзінше, мектеп формасы жай ғана киім емес. Ол оқушылар арасындағы әлеуметтік айырмашылықты азайтатын, ортақ тәртіп пен мектеп мәдениетін қалыптастыратын құралдардың бірі.
«Мектепте мектептің бірыңғай формасы меншік нысанына қарамастан қатаң сақталуы керек. Форма жай киім деп қарауға келмейді. Ол – тәрбие, ол – мектептегі әлеуметтік теңсіздікті, ала-құлалықтың алдын алатын басты факторлардың бірі», – деп жазды ұстаз.
Сонымен бірге ол хиджабқа қатысты бүгінгі дауды мәселенің өзі емес, елдегі идеологиялық жағдайдың салдары деп бағалады.
«Мектептегі киіммен күрес – салдармен күрес. Бұл мәселенің осыншалық деңгейге көтерілуі – елдегі діни жағдайдың көрінісі. Елге ұлттық идеология керек. Елге сапалы білім-ғылым керек. Ұрпаққа дұрыс тәрбие керек», – дейді Аятжан Ахметжанұлы.
«Орамал тақпаған қыздарды кемсітеді» деген пікір айтылды
Жазба астындағы ең алаңдатарлық пікірлердің бірі мектеп оқушылары арасындағы діни негіздегі ықтимал буллингке қатысты болды.
Бір желі қолданушысы сабақ үстінде хиджаб киетін кей қыздардың өзгелерге діни мазмұндағы насихат жүргізіп, орамал тақпайтын қыздарды қорлайтын сөздер айтатынын жазған.
Оның сөзінше, мұндай оқушылар қатарластарына өзін «дұрыс мұсылман», ал өзгелерді діни талапты орындамайтын адам ретінде көрсетуге тырысады.
Бұл — әлеуметтік желідегі жеке адамның мәлімдемесі. Оның нақты қай мектепте болғаны және оқиғаның мән-жайы тәуелсіз түрде расталған жоқ. Сондықтан бір пікірді барлық хиджаб киген оқушыға телуге еш негіз жоқ.
Алайда айтылған жағдайдың өзі назар аударуға тұрарлық.
Өйткені мектепте баланың киіміне, діни сеніміне немесе сенімсіздігіне байланысты басқа оқушыны кемсітуі — дін мәселесі емес, буллинг мәселесі.
Орамал таққан қызды келемеждеу қандай қате болса, орамал тақпаған қызды «дінсіз», «жаман» немесе моральдық жағынан төмен адам ретінде көрсету де дәл сондай жол беруге болмайтын әрекет.
Мектеп діни бәсекенің алаңына айналмауы керек
Пікірлер арасында «әр дін өз киімін білім саласына араластырмай, барлығы ортақ тәртіпке бағынуы керек» деген көзқарас та жиі айтылған.
Тағы бір қолданушы бастауыш сыныптағы бала діни таңдау жасауға жеткілікті деңгейде қалыптасып үлгермегенін атап өтіп, бұл жаста ата-ананың көзқарасы баланың шешіміне тікелей ықпал ететінін жазған.
Осы тұста мәселенің тағы бір маңызды қыры көрінеді.
Кәмелетке толмаған бала өзінің діни көзқарасын қаншалықты дербес қалыптастырды? Оның орамал тағуы немесе тақпауы өз таңдауы ма, әлде отбасының, ортаның, мұғалімнің не қатарластарының ықпалы ма?
Ал ең бастысы — сол таңдауды басқа балаларға міндеттеуге жол беріле ме?
Зайырлы мектептің қағидасы бұл жерде қарапайым болуы керек: бір оқушы екіншісінің сеніміне де, киіміне де, ар-ожданына да төрелік етпеуі тиіс.
Орамал таққан баланы оқудан шығару да мәселені шешпейді
Аятжан Ахметжанұлының жазбасы астында хиджабты білім алуға кедергі етпеу керек деген қарсы пікірлер де болды.
Кейбір қолданушылар мектеп формасының талабын бұзғаны үшін баланы оқу құқығынан айыру дұрыс емес екенін айтып, мемлекет бұл мәселенің құқықтық шешімін табуы қажет деп санайды.
Бұл ұстаным да пікірталастың екінші жағын көрсетеді.
Яғни мәселе «хиджабты жақтаушылар» мен «хиджабқа қарсылардың» тартысына айналмауға тиіс. Негізгі өлшем — баланың білім алу құқығы, зайырлы мектептің тәртібі және барлық оқушының психологиялық қауіпсіздігі болуы керек.
Мұғалім қайда қарайды?
Егер сыныпта бір оқушы екіншісіне діни сеніміне байланысты қысым көрсетсе, мұғалімнің немесе мектеп әкімшілігінің реакциясы қандай?
Бұл сұрақтың маңызы зор.
Мәселен, орамал тақпаған қызды ұялту, оның моральдық қасиетіне күмән келтіру, «сен дұрыс емессің» деген түсінікті жүйелі түрде сіңіру қарапайым пікірталастан шығып, психологиялық қысымға айналуы мүмкін.
Мұндай жағдайда мектеп әкімшілігі «бұл – балалардың діни мәселесі» деп сырт айналмауға тиіс. Өйткені мектеп ішіндегі қорлау қандай себеппен жасалса да — буллинг.
Дәл сол сияқты хиджаб киген оқушыны киімі үшін мазақтау да жол берілмейтін әрекет.
Хиджаб – себеп пе, әлде салдар ма?
Аятжан Ахметжанұлы көтерген ең маңызды сұрақ осы жерде жатыр.
Егер қоғам бүкіл назарын тек қыздың басындағы орамалға аударса, түпкі мәселе назардан тыс қалуы мүмкін.
Жасөспірімнің дүниетанымын кім қалыптастырып жатыр? Ол дін туралы ақпаратты қайдан алады? Мектеп жасындағы балалар арасында «біз – дұрыс, сендер – бұрыс» деген бөліну қалыптасып жатқан жоқ па? Мұғалімдер мен мектеп әкімшілігі мұндай жағдайды байқай ма?
Бұл сұрақтарға жауап болмайынша, хиджабты тыйыммен шешу де, толық еркіндік беру де өздігінен мектептегі ахуалды түзетпейді.
Мектептің міндеті – баланы діндар немесе дінсіз ету емес. Мектептің міндеті – білім беру және бір оқушының дүниетанымы екіншісінің қадір-қасиетін таптамайтын орта қалыптастыру.
Сондықтан қазіргі дауда талқылануға тиіс нәрсе тек «орамал тағуға бола ма?» деген сұрақ емес.
Одан да маңызды сұрақ бар: Қазақстан мектебінде балаға оның киімі, сенімі немесе сенімсіздігі үшін басқа баланың қысым көрсетуіне жол берілмейтініне кім кепілдік береді?
