«Кітап үшін түсініктеме жазғызды»: Мұғалімнің жанайқайы білім саласындағы тағы бір мәселенің бетін ашты

«Кітап үшін түсініктеме жазғызды»: Мұғалімнің жанайқайы білім саласындағы тағы бір мәселенің бетін ашты

Қазақстандық мұғалім әлеуметтік желіде кітап оқу жобасына қатысудан бас тартқаны үшін түсініктеме жазуға мәжбүр болғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, мектеп басшылығы мұнымен шектелмей, киім ілетін орында кезекшілік атқармағаны үшін де ұрысқан. Енді жаңа жылдық безендіру мен мерекелік шараларға дайындық басталған. «Сабақ өтеміз бе, жоқ па?» деген педагогтің ашынған жазбасы әлеуметтік желіде қызу талқыланды. Оқырмандардың бір бөлігі мұғалімнің құқығын қорғауды талап етсе, енді бірі кітап оқу жобасының есеп үшін өткізілетініне күмән келтірді, деп жазады Democrat.kz.

Мұғалімнің негізгі міндеті — балаға білім беру. Алайда әлеуметтік желіде жарияланған бір жазба мектепте сабақтан басқа жұмыстардың да педагогке қаншалықты салмақ түсіретінін көрсетті.

Threads желісінде жас мұғалімдердің бірі өзінің басынан өткен жағдайды баяндап, мектеп әкімшілігінің әрекетіне наразылық білдірді.

Оның айтуынша, «Кітап оқитын педагог» жобасына қатысқысы келмегені үшін мектеп басшылығы түсініктеме жазуды талап еткен.

«Кітап оқымаймын дегенім үшін түсініктеме жазғызды»

Педагог жазбасында былай дейді:

«“Кітап оқитын педагог” деген пәлені оқымаймын, аккаунтымды өшіріп тастадым дегенім үшін тәрбие завучым аудан білім бөлімі басшысына түсініктеме жазғызды».

Мұғалімнің наразылығы мұнымен аяқталмаған.

Оның сөзінше, мектеп әкімшілігі кітап оқу жобасына қатысу-қатыспау мәселесін қайта-қайта көтерген.

Ал кейін киім ілетін жерде кезекшілік атқармағаны үшін де ескерту жасалған.

«Одан қалса екінші ВР-мен гардеробқа кезекшілікке шықпағаным үшін маған айқайлап бір жерін жыртты», – деп жазған педагог.

Бұл мәліметтер әзірге мұғалімнің жеке шағымына негізделген. Мектеп әкімшілігінің түсініктемесі және түсініктеме жазуды талап етуге негіз болған құжаттар жарияланған жоқ.

«Сабақ өтеміз бе, жоқ па?»

Жас мұғалім мектептегі қосымша міндеттердің көбейгеніне де шағымданған.

Оның айтуынша, алдағы Жаңа жыл мерекесіне байланысты мектепті безендіру, сценарий дайындау және басқа ұйымдастыру жұмыстарына жас педагогтер тартылып жатыр.

Олар үшін арнайы ортақ топ ашылған.

Мұғалім мұндай тапсырмалардың негізгі кәсіби жұмысына кедергі келтіретінін мысқылмен жеткізген.

«тастаңдаршы, тек қоғамдық жұмыспен айналысайық, кедергі болып жүр сабақ өту», – деп жазған ол.

Бұл сөздің астарында педагогтердің уақытын қалай пайдалану керектігі туралы маңызды сұрақ жатыр.

Мектепте тәрбие шараларын ұйымдастыру мұғалімнің кәсіби қызметіне кіруі мүмкін. Алайда оның нақты лауазымдық міндетіне жатпайтын шаруашылық немесе қосымша жұмыстарды мәжбүрлеп жүктеуге болмайды.

Сондықтан әр тапсырманың заңдылығын бағалау үшін оның мазмұны мен құқықтық негізін анықтау қажет.

«Кітап оқитын педагог» қандай жоба?

Мұғалімнің шағымында аталған «Кітап оқитын педагог» — «Кітап оқитын ұлт» республикалық марафонының бір бағыты.

Жобаны «Кітап оқитын ұлт – Читающая нация» қоғамдық қоры ұйымдастырады.

Оның мақсаты — қоғамда кітап оқу мәдениетін қалыптастыру, функционалдық сауаттылық пен сыни ойлауды дамыту.

Марафон ережесіне сәйкес, қатысушы 15 кітап оқып, әр шығармадан кейін арнайы жеке кабинетіне пікір жариялайды.

Кейін оқыған шығармалары бойынша сынақтардан өтеді. Жоба 2026 жылғы қыркүйектен 2027 жылғы сәуірге дейін бірнеше кезеңмен өткізіледі.

Жарияланған қатысу ережесінде педагогтердің барлығы міндетті түрде тіркелуге тиіс деген талап көрсетілмеген.

Ал тіркелген қатысушы марафонның ішкі ережелерін орындауға келісім береді.

Осы тұста маңызды сұрақ туындайды: мектеп әкімшілігі қоғамдық қор ұйымдастырған байқауға қатысудан бас тартқан мұғалімнен қандай негізде түсініктеме талап ете алады?

Бұл сұраққа жауап беру үшін нақты мектептегі тапсырманың қандай құжатпен рәсімделгенін анықтау қажет.

«Біз кітап оқып жатырмыз деп мақтанады. Ал шын мәнінде ше?»

Жазба астында пікір білдіргендердің бірі кітап оқу жобаларының нақты нәтижесіне күмән келтірген.

«Теледидардан бір хабарламадан көріп қалдым нақты есіме түсіре алмай отырмын. Сонда айтылады біз барлығын оқытып жатырмыз, осынша оқырманымыз бар, осынша кітап оқыды деп аузын толтырып мақтанышпен айтып отыр. Сол осы емес па??? Сонда біздікілер тек галочка үшін жұмыс істей ме?», – деп жазған ол.

Бұл пікір мектептегі кітап оқу жобаларына қатысты маңызды қайшылықты көрсетеді.

Кітап оқу мәдениетін қалыптастыру — пайдалы бастама. Бірақ оның нәтижесін тек тіркелген адамдардың санымен немесе жарияланған пікірлердің көлемімен өлшеу жеткіліксіз.

Егер мұғалім кітапты қызығушылықпен емес, басшылықтың талабынан қорқып оқыса, мұндай бастаманың тәрбиелік мәні қандай болмақ?

Ал оқылмаған шығарма бойынша есеп жазу немесе жай ғана көрсеткішті орындауға тырысу кітап оқуды насихаттаудың түпкі мақсатына қайшы келуі мүмкін.

Дегенмен аталған мектепте мұғалімдер жалған есеп тапсырғаны туралы нақты дәлел ұсынылмаған.

«Заң аясында жаздырсын!»

Пікір білдірушілердің бір бөлігі мұғалімге өз құқығын қорғауға кеңес берген.

«Түсініктеме мүлдем жазбаңыз. Заң аясында жаздырсын», – деп жазған оқырман.

Тағы бір пікірде:

«Кітап оқимыз ба, оқымаймыз ба өзіміз білеміз. Енді қайтып түсініктеме жазба», – делінген.

Оқырмандар мектеп басшылығы мұғалімнен түсініктеме талап етсе, оның нақты қандай міндетті бұзғанын көрсетуі керектігін алға тартқан.

Алайда түсініктеме жазу туралы талаптың өзі барлық жағдайда заңсыз емес.

Еңбек заңнамасында тәртіптік теріс қылыққа қатысты жұмыскерден жазбаша түсініктеме алу тәртібі қарастырылған.

Сондықтан шешуші мәселе — түсініктеменің сұралғаны емес, оның қандай нақты әрекетке байланысты талап етілгені.

Егер мұғалімнің міндетіне кірмейтін байқауға қатысудан бас тартқаны үшін тәртіптік жауапкершілік мәселесі көтерілсе, мұндай шешімнің құқықтық негізі тексерілуге тиіс.

Заң мұғалімді неден қорғайды?

«Педагог мәртебесі туралы» заңның 6-бабында мұғалімдерді кәсіби міндетіне қатысы жоқ жұмыстарға тартуға тыйым салынған.

Сондай-ақ педагогтен білім беру саласындағы заңнамада көзделмеген есептілікті немесе ақпаратты талап етуге жол берілмейді.

Мемлекеттік білім беру ұйымдарындағы педагогтерді мемлекеттік емес ұйымдардың іс-шараларын өткізуге тартуға қатысты да заңнамалық шектеулер бар.

Алайда әр жағдайды жеке қарастыру қажет.

Мысалы, мектептегі тәрбиелік іс-шараға дайындық педагогтің қызметтік міндетіне кіруі мүмкін. Ал ғимаратты безендіру немесе кезекшілік атқару туралы тапсырманың заңдылығы оның сипатына, еңбек шартына және лауазымдық міндеттерге байланысты анықталады.

Мұғалімнің шағымындағы әрекеттерді заңсыз деп түпкілікті бағалау үшін мектептің ресми құжаттары мен әкімшілік өкілдерінің түсініктемесі қажет.

«Сабақ өткізуге уақыт қала ма?»

Жас мұғалімнің жазбасы мектептегі қоғамдық жұмыстардың қаншалықты көбейгені туралы бұрыннан айтылып жүрген мәселені қайта көтерді.

Бір жағынан, мектепте тәрбие жұмысы, кітап оқу мәдениеті және мерекелік шаралар болуы керек.

Екінші жағынан, осы жұмыстардың бәрі мұғалімнің негізгі міндетін екінші орынға ығыстырмауға тиіс.

Педагог сабаққа дайындалады, оқушының білімін бағалайды, ата-аналармен жұмыс істейді, кәсіби біліктілігін арттырады.

Ал оның жұмыс уақыты кітап оқу марафонына тіркелу, түрлі ұйымдастыру тапсырмаларын орындау және солар бойынша түсініктеме жазумен өтсе, білім сапасына арналған уақыттың қаншасы қалады?

Мұғалімнің ашынған жазбасындағы негізгі қайшылық осы.

Кітап оқуды насихаттау мұғалімге қысым жасаудан басталмауға тиіс

Кітап оқу — адамның дүниетанымын кеңейтетін, ойлау қабілетін дамытатын құнды дағды.

Мұғалімнің кітап оқуы оқушыға да үлгі бола алады.

Бірақ әдебиетке қызығушылықты міндеттеу мен кітап оқуды насихаттау бірдей ұғым емес.

Әсіресе қоғамдық бастамаға қатысудан бас тартқан педагогтен түсініктеме талап етілсе, бұл жобаның мақсатынан гөрі оны орындау тәсіліне қатысты сұрақ туғызады.

Әзірге жазба авторының қай мектепте жұмыс істейтіні, түсініктемені қандай құжат негізінде жазғаны және мектеп басшылығының ұстанымы белгісіз.

Дегенмен осы оқиғаның өзі маңызды мәселені күн тәртібіне шығарды.

Мұғалімнен кітап оқуды талап ету оңай.

Ал оның өз сабағына дайындалуына, кәсіби дамуына және жұмысын сапалы орындауына жеткілікті уақыт беру әлдеқайда маңызды.

Білім беру жүйесінде сан қуалау емес, шынайы нәтиже басты өлшем болуға тиіс.

Өйткені кітап оқитын мұғалім керек. Бірақ кітап оқымағаны үшін қорқатын мұғалім емес.

Барлық жаңалықтар