Қазақстанда мұғалімдердің құқықтық мәселелеріне кеңес беретін бірыңғай байланыс орталығын ашу жоспарланып отыр. Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова педагогтер заңгерлер мен салалық мамандардан көмек ала алатынын мәлімдеді. Алайда бұл бастама әлеуметтік желіде сынға ұшырады. Пікір білдірушілер мұғалімдердің жалақысы мен үстемеақысын көтеру жылдар бойы талқыланып жатқанда, жаңа орталық ашуға қаржы табылатынына наразылық білдірді. Олар қосымша құрылым құрудан бұрын қолданыстағы «Педагог мәртебесі туралы» заңның орындалуын қамтамасыз ету қажеттігін көтерді, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанда педагогтердің кәсіби және құқықтық мәселелер бойынша кеңес алуына арналған бірыңғай байланыс орталығын ашу жоспарланып отыр.
Бұл туралы Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова 16 қарашада Құрылтайда өткен баспасөз мәслихатында мәлімдеді.
Министрдің айтуынша, орталық Астанадағы iKomek қызметінің үлгісімен ұйымдастырылады. Мұғалімдер оған хабарласып, кәсіби қызметінде туындаған сұрақтарына жауап ала алады.
Заңгерлер мен салалық мамандар педагогтерге кеңес беруге тартылмақ.
Жұлдыз Сүлейменова бұл бастаманың Мемлекет басшысының педагогтерді қорғау тетіктерін жетілдіру жөніндегі тапсырмасына сәйкес қолға алынғанын айтты.
Орталықты 2026 жылдың соңында немесе 2027 жылдың басында іске қосу жоспарланған.
Алайда жаңалық мұғалімдердің бәрін бірдей қуанта қойған жоқ.
«Жалақыны жылдар бойы талқылайды, ал орталық ашуға ақша табылады»
Министрліктің бастамасы туралы жарияланған ақпараттың астында сын пікірлер пайда болды.
Желі қолданушыларының бірі мұғалімдердің еңбекақысын арттыру мәселесі ұзақ уақыттан бері шешілмей келе жатқанын айтып, жаңа орталық ашудың қажеттілігіне күмән келтірген.
Оның орыс тілінде жазған пікірін қазақша жеткізсек:
«Жалақыны немесе үстемеақыны көтеруді жылдар бойы, тіпті ондаған жыл бойы талқылайды. Ал байланыс орталығын тез-ақ ашады. Оған да, онда жұмыс істейтіндердің жалақысына да ақша табылады», – дейді ол.
Пікір иесінің сыны білім саласындағы қаржының жұмсалу басымдықтарына бағытталған.
Мұғалімдердің жалақысы мен қосымша төлемдерін көбейту мәселесі көтерілгенде бюджет мүмкіндіктері ескеріледі. Ал жаңа құрылым ашу туралы бастама жарияланып отыр.
Дегенмен байланыс орталығына қанша қаржы жұмсалатыны, оған жаңа қызметкерлер алынатыны немесе жұмыс қолданыстағы мекемелердің мүмкіндігі арқылы ұйымдастырылатыны әзірге белгісіз.
Сондықтан оның бюджетке қаншалықты салмақ түсіретінін нақты айту мүмкін емес.
«Заң бар. Оны орындатса, мұндай орталықтың қажеті болмайды»
Желі қолданушысы мұғалімдердің құқығын қорғауға арналған заңның бұрыннан бар екенін де еске салған.
«Мұндай орталықтар не үшін керек? «Педагог мәртебесі туралы» заң бар ғой. Өңірлердегі білім бөлімдері мен мектеп директорлары сол заңды орындасын. Сонда мұндай орталықтардың қажеті болмайды», – деп жазған ол.
Бұл пікірде мұғалімдердің құқығын қорғау жауапкершілігі ең алдымен мектеп басшылығы мен жергілікті білім бөлімдеріне жүктелуге тиіс деген ой айтылған.
Қазақстанда «Педагог мәртебесі туралы» заң 2019 жылы қабылданған.
Құжатта мұғалімдерді кәсіби міндетіне қатысы жоқ жұмыстарға тартуға, заңнамада көзделмеген есептілікті талап етуге және педагогтің қызметіне заңсыз араласуға қатысты шектеулер белгіленген.
Соған қарамастан әлеуметтік желілерде мұғалімдер түрлі тексерулерге дайындық, қосымша тапсырмалар, құжат толтыру және мектеп әкімшілігімен қарым-қатынас кезінде туындайтын қиындықтар туралы жиі шағымданады.
Осындай жағдайда жаңа байланыс орталығы мұғалімнің құқығын нақты қорғауға көмектесе ме, әлде заң талаптарын түсіндірумен ғана шектеле ме деген сауал туындайды.
«Тағы да ақша жымқырудың жолы ма?»
Сын пікірдің авторы жаңа орталық ашудың қаржылық жағына қатысты да күдік білдірген.
«Тағы да ақша жымқыру. Ақшаны «ресми» түрде жымқыруға болады: бір жаңа нәрсені ашасың немесе ескісін жабасың. Біздің үкіметтің бар мәні осы», – деп жазған ол.
Бұл — әлеуметтік желі қолданушысының жеке айыптауы.
Жаңа байланыс орталығына қатысты қаржы жымқыру немесе қаражатты заңсыз игеру дерегі анықталғаны туралы мәлімет жоқ.
Министрлік әзірге орталықты ашуға бөлінетін қаражат мөлшерін, оны ұйымдастыру тәсілін және қызметкерлер санын жариялаған жоқ.
Сондықтан бастаманың қаржылық тиімділігіне баға беру үшін жобаның нақты шығындары мен жұмыс тәртібі белгілі болуы қажет.
Кеңес беру мен мұғалімнің құқығын қорғау — екі бөлек мәселе
Педагогтерге заңгерлік кеңес беру олардың құқықтық сауаттылығын арттыруға көмектесуі мүмкін.
Мәселен, мұғалім еңбек жүктемесіне, қосымша міндеттерге немесе жұмыс берушімен туындаған келіспеушілікке қатысты қайда жүгіну керектігін біле алады.
Бірақ құқықтық кеңес беру мен бұзылған құқықты қалпына келтіру — екі бөлек мәселе.
Егер мұғалімнен заңсыз есеп талап етілсе немесе кәсіби міндетіне қатысы жоқ жұмыс жүктелсе, оған заң нормасын түсіндіру жеткіліксіз болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда шағымды құзырлы органға жеткізу, оның қаралуын қадағалау және қабылданған шешім туралы педагогке хабарлау маңызды.
Жаңа байланыс орталығының осындай өкілеттіктері бола ма, жоқ па — әзірге белгісіз.
Министр кеңес беру қызметі туралы айтқанымен, орталықтың шағымдарды қарау тәртібін, жауап беру мерзімін және жауапты органдармен байланысын нақтыламаған.
Мұғалімге тағы бір телефон нөмірі ме, әлде нақты қорғаныс па?
Жұлдыз Сүлейменова жариялаған бастаманың негізгі мақсаты — педагогтердің кәсіби және құқықтық көмекке қолжетімділігін арттыру.
Ал әлеуметтік желідегі сын бұл көмектің қандай нәтиже беретініне қатысты.
Өйткені мұғалімнің құқығы туралы заңның болуы бір бөлек, сол құқықтың күнделікті мектеп өмірінде сақталуы — басқа мәселе.
Егер жаңа орталық педагогтердің шағымын тиісті мекемелерге жеткізіп, оның нәтижесін бақылауға мүмкіндік берсе, мұндай қызметтің нақты пайдасы болуы ықтимал.
Ал жұмыс тек кеңес берумен шектелсе, мұғалімдердің бұрыннан айтып жүрген мәселелері шешілмей қалуы мүмкін.
Әзірге орталық ашу жоспары ғана жарияланды. Оның бюджеті, жұмыс тәртібі мен нақты мүмкіндіктері белгісіз.
Сондықтан министрлікке қойылатын басты сұрақ — байланыс орталығының қашан ашылатыны ғана емес, оған хабарласқан мұғалімнің мәселесі қалай шешілетіні.
Өйткені педагогке заңды қайта-қайта түсіндіруден бұрын, сол заңның орындалуын қамтамасыз ету маңызды.