«Мұғалімді сынып алдында балағаттады»: 17 жастағы оқушының ісі сотқа жетті

 «Мұғалімді сынып алдында балағаттады»: 17 жастағы оқушының ісі сотқа жетті

Шығыс Қазақстан облысында сабақ үстінде мұғалімін қорлаған оқушының әрекетіне сот құқықтық баға берді. Жасөспірім сыныптастарының көзінше сынып жетекшісіне былапыт сөздер айтып, қоғамдық тәртіпті бұзған. Нәтижесінде 17 жастағы оқушыға 30 275 теңге айыппұл тағайындалды. Бұл оқиға мұғалімнің ар-намысын қорғау, оқушының жауапкершілігі және мектептегі тәртіп мәселесін қайта көтерді. Ең маңыздысы — сот шешімі педагогті қорлаудың жай ғана тәртіпсіздік емес, заң алдындағы жауапкершілікке әкелуі мүмкін екенін көрсетті, деп жазады Democrat.kz.

Шығыс Қазақстан облысында сабақ үстінде сынып жетекшісін балағаттаған 17 жастағы оқушы әкімшілік жауапкершілікке тартылды.

Бұл туралы 18 қарашада Шығыс Қазақстан облыстық соттарының баспасөз қызметі хабарлады.

Оқиға 2026 жылғы 19 қазанда Марқакөл ауданындағы білім беру ұйымдарының бірінде болған.

Сот анықтағандай, жасөспірім сабақ барысында сыныптастарының көзінше сынып жетекшісіне былапыт сөздер айтып, қоғамдық тәртіпті бұзған.

Оқушының әрекеті Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 434-бабының 1-бөлігі бойынша ұсақ бұзақылық ретінде сараланған.

Мұғалімнен кешірім сұрағанымен, айыппұлдан босатылмады

Сот отырысында жасөспірім кінәсін мойындап, істеген әрекетіне өкінетінін білдірген.

Сондай-ақ сынып жетекшісінен кешірім сұраған.

Оқиғаның мән-жайы әкімшілік іс материалдарымен расталған.

Судья жаза тағайындау кезінде оқушының кәмелетке толмағанын, кінәсін мойындағанын және өкініш білдіргенін ескерген.

Нәтижесінде оған 30 275 теңге көлемінде әкімшілік айыппұл тағайындалды.

Алайда сот қаулысы әзірге заңды күшіне енген жоқ. Демек, заңда белгіленген тәртіппен оған шағым жасау мүмкіндігі сақталады.

Неліктен дәл 30 275 теңге?

Қазақстанда 2026 жылы айлық есептік көрсеткіш 4 325 теңгені құрайды.

Марқакөл аудандық соты тағайындаған 30 275 теңге — жеті айлық есептік көрсеткішке тең.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 434-бабының 1-бөлігінде ұсақ бұзақылық үшін жалпы тәртіппен 20 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл немесе заңда көзделген өзге жаза түрлері қарастырылған.

Бірақ кәмелетке толмағандарға әкімшілік жаза қолданудың өзіндік ерекшеліктері бар.

Кодекстің 66-бабына сәйкес, кәмелетке толмаған адамға салынатын әкімшілік айыппұлдың мөлшері он айлық есептік көрсеткіштен аспауға тиіс.

Сонымен бірге жаза тағайындау кезінде жасөспірімнің жеке басы, жасы, құқық бұзушылықтың сипаты және өзге де мән-жайлар ескеріледі.

Осы істе сот оқушының кінәсін мойындап, өкінгеніне назар аударған.

Сондықтан 30 275 теңгені мұғалімді балағаттаған әр оқушыға міндетті түрде салынатын бірыңғай айыппұл деп түсінуге болмайды.

Мұғалімді қорлағаны үшін арнайы жауапкершілік те бар

Қазақстанда педагогтің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғау тек мектептің ішкі тәртіп ережелерімен шектелмейді.

2019 жылы қабылданған «Педагог мәртебесі туралы» заң мұғалімнің кәсіби қызметіне құрмет көрсетілуіне құқықтық негіз қалыптастырды.

Ал Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 409-бабының 7-6-бөлігінде педагогке өзінің қызметтік міндетін орындау кезінде құрметтемеушілік көрсетуге қатысты арнайы жауапкершілік қарастырылған.

Атап айтқанда, мұғалімге былапыт сөз айту, лайықсыз мінез-құлық көрсету, мазақтау, әбес қылықтар жасау, соның ішінде байланыс желілері арқылы қорлау осы баптың қолданылуына негіз болуы мүмкін.

Мұндай әрекеттер үшін жеке тұлғаларға 30 айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл көзделген.

2026 жылғы мөлшермен есептегенде бұл — 129 750 теңге.

Алайда кәмелетке толмағандарға қатысты әкімшілік жауапкершіліктің бөлек ережелері қолданылады.

Марқакөлдегі оқиғада сот осы арнайы бапты емес, ұсақ бұзақылыққа қатысты 434-бапты қолданған.

Бұл айырмашылық маңызды. Өйткені құқық бұзушылықтың нақты жағдайына байланысты оның құқықтық саралануы да өзгереді.

Оқушының айыппұлын ата-анасы төлей ме?

Бұл да көпшілікті қызықтыратын сұрақ.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 66-бабына сәйкес, кәмелетке толмаған адамның айыппұл төлеуге жеткілікті мүлкі болмаса, айыппұл оның ата-анасына немесе оларды алмастыратын адамдарға салынады.

Алайда бұл барлық жағдайда ата-ана автоматты түрде жауапқа тартылады деген сөз емес.

Алдымен жасөспірімнің жасы, құқық бұзушылықтың сипаты және оның мүліктік жағдайы ескеріледі.

Марқакөлдегі іс бойынша жарияланған ақпаратта 30 275 теңгені нақты кім төлейтіні көрсетілмеген.

Сондықтан айыппұл оқушының ата-анасына салынды деп кесіп айтуға негіз жоқ.

Мұғалімнің қадір-қасиетін кім қорғайды?

Бұл оқиға мектептегі маңызды мәселенің бірін көрсетіп отыр.

Сабақ үстінде мұғалімге тіл тигізу тек ұстаздың жеке басын қорлау емес. Мұндай әрекет оқу процесіне, сыныптағы тәртіпке және өзге оқушылардың білім алуына да әсер етуі мүмкін.

Әрине, мектептегі барлық келіспеушілік сотқа жетуге тиіс емес.

Кейбір жағдайларды педагогикалық, психологиялық және тәрбиелік тәсілдермен шешуге болады.

Бірақ мұғалімді көпшіліктің алдында балағаттау, қорқыту немесе оған жүйелі түрде қысым көрсету жай ғана балалық тентектік ретінде қабылданбауы керек.

Өйткені педагогтің кәсіби құқығы мен ар-намысы заңмен қорғалады.

Бұл ретте мұғалімнің де оқушыларға құрметпен қарауға, олардың қадір-қасиетін сақтауға міндетті екенін ұмытпау қажет.

Мектептегі өзара сыйластық екі тарапқа да ортақ талап болуы тиіс.

Кешірім сұрау жауапкершіліктен толық босата ма?

Марқакөлдегі оқушы сотта кінәсін мойындап, сынып жетекшісінен кешірім сұраған.

Бұл жағдай сот тарапынан ескерілген.

Бірақ жасөспірімнің өкініш білдіруі әкімшілік жауапкершіліктен толық босатуға негіз болмаған.

Мұның тәрбиелік мәні де бар.

Қателігін мойындау маңызды. Алайда басқа адамның ар-намысына тиген әрекеттің салдары тек кешірім сұраумен шектелмеуі мүмкін.

Соттың бұл шешімі оқушылар мен ата-аналарға да, мектеп әкімшілігіне де ой салатын жағдай болды.

Әсіресе мұғалімге дөрекілік көрсетілген кезде мектеп басшылығы қандай әрекет жасайтыны маңызды.

Егер педагог заңсыз әрекетке ұшыраса, оның шағымы елеусіз қалмауға тиіс. Ал оқушыға қатысты шаралар қабылданғанда, оның жасы мен құқықтары ескерілуі қажет.

Мектепте мұғалімді қорлау қалыпты жағдайға айналмауға тиіс

Соңғы уақытта әлеуметтік желілерде мұғалімдердің оқушылар мен ата-аналар тарапынан дөрекілікке тап болғаны туралы жазбалар жиі кездеседі.

Алайда мұндай жарияланымдардың бәрі ресми тексерумен растала бермейді.

Марқакөлдегі оқиғаның ерекшелігі — құқық бұзушылықтың мән-жайы сотта қаралып, әкімшілік жаза тағайындалғанында.

Бұл мұғалімнің ар-намысын қорғаудың заңды тетіктері бар екенін көрсетеді.

Дегенмен жазаның қолданылуы ғана мәселені толық шешпейді.

Мектепте оқушыны жауапкершілікке үйрететін тәрбие жүйесі, ата-анамен тұрақты байланыс және педагогтің кәсіби беделін қорғау қатар жүруге тиіс.

Мұғалім балаға білім беруге міндетті. Бірақ сол міндетті орындау барысында қорлыққа төзуге міндетті емес.

Ал оқушының қателесуге құқығы болғанымен, өзгенің ар-намысына қол сұғуға құқығы жоқ.

Марқакөлдегі сот ісі осы қарапайым қағиданың заң алдында да маңызы бар екенін көрсетті.

Барлық жаңалықтар