Қазақстанда алғаш рет заң жобасын әзірлеуге жасанды интеллект тікелей қатыстырылды. AI-Quryltai платформасы 800 мыңнан астам нормативтік құқықтық актіні талдап, балалардың интернеттегі қауіпсіздігін күшейтуге бағытталған құжатты дайындауға көмектескен. Жаңа заң жобасы әлеуметтік желілерге, онлайн ойындарға және цифрлық платформаларға қатысты қосымша талаптарды қарастырады. Алайда депутаттар заңды жасанды интеллект өз бетінше жазбағанын, барлық ұсыныс заңгерлер мен сарапшылардың тексеруінен өткенін мәлімдеді, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанда заң шығару ісіне жасанды интеллектіні пайдалану басталды.
16 қарашада Құрылтайдағы Үкімет сағатында палата төрағасының орынбасары Динара Зәкиева «Балалардың цифрлық және ақпараттық қауіпсіздігі туралы» заң жобасын әзірлеу барысында AI-Quryltai платформасы қолданылғанын хабарлады.
Бұл — Қазақстанда жасанды интеллектінің көмегімен дайындалған алғашқы заң жобасы.
Құжат балаларды интернеттегі зиянды ақпараттан, цифрлық алаяқтықтан және жаңа технологиялар арқылы туындайтын қауіптерден қорғауды көздейді.
800 мың заңнамалық құжатты жасанды интеллект талдаған
AI-Quryltai — заңнамалық құжаттармен жұмыс істеуге арналған интеллектуалды жүйе.
Оның құрамындағы арнайы құқықтық модель 800 мыңнан астам нормативтік құқықтық актіні қамтитын деректер базасына сүйенеді.
Жүйе қолданыстағы заңнаманы салыстырып, ұсынылатын өзгерістердің басқа құқықтық нормалармен сәйкестігін талдауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар жасанды интеллект азаматтардың өтініштерін, ата-аналардың ұсыныстарын, сарапшылар пікірін және халықаралық тәжірибені зерделеуге пайдаланылған.
Депутаттардың мәліметінше, платформа балалардың цифрлық ортада кездесетін қауіптерін анықтап, оларды азайтуға бағытталған ұсыныстар дайындаған.
Балалардың интернеттегі қауіпсіздігіне қатысты 120-дан астам түзету
Жаңа заң жобасы 120-дан астам түзетуді қамтиды.
Олардың арасында балалардың әлеуметтік желілерді пайдалануына, онлайн ойындар мен цифрлық қызметтердің қауіпсіздігіне қатысты өзгерістер бар.
Атап айтқанда, цифрлық платформалар, онлайн ойындар мен қосымшаларды ұсынушыларға балаларға арналған өнімдердің мазмұны туралы ақпарат беру жөнінде қосымша талаптар енгізу ұсынылады.
Мұндай ақпарат ойын ішіндегі хат алмасу мүмкіндіктерін, ақылы сатып алуларды және балаларға ықтимал қауіп төндіретін өзге де қызметтерді қамтуы мүмкін.
Сондай-ақ ата-аналардың балалар пайдаланатын цифрлық қызметтерді бақылау мүмкіндігін кеңейту мәселесі қарастырылып отыр.
Бірақ бұл талаптар әзірге заң жобасының құрамында ғана бар. Олар қабылданып, күшіне енген ережелер емес.
Балалардың әлеуметтік желіге кіруі шектеле ме?
Заң жобасы төңірегінде көпшілік назарын аударған мәселелердің бірі — кәмелетке толмағандардың әлеуметтік желілерді пайдалану тәртібі.
Депутаттар балаларды зиянды ақпараттан қорғау үшін жас ерекшелігіне байланысты шектеулер енгізу мүмкіндігін қарастырып жатыр.
Дегенмен нақты қандай жас шегі белгіленетіні және қандай платформаларға қолданылатыны туралы түпкілікті шешім қабылданған жоқ.
Сондықтан Қазақстанда балаларға әлеуметтік желілерді пайдалануға толық тыйым салынды деуге негіз жоқ.
Бұл мәселе заң жобасын қарау барысында нақтылануға тиіс.
Заңды кім жазды: депутат па, жасанды интеллект пе?
Жасанды интеллектінің заң жобасын әзірлеуге қатысуы оның парламенттік өкілеттікті алмастырғанын білдірмейді.
Динара Зәкиеваның мәліметінше, жүйе дайындаған барлық ұсыныс депутаттардың, заңгерлердің және цифрлық қауіпсіздік мамандарының тексеруінен өткен.
Олар мәтінді қайта қарап, құқықтық тұрғыдан толықтырған.
Демек, жасанды интеллект заңнаманы талдау мен мәтін дайындауға көмектесетін құрал ретінде пайдаланылған.
Ал оның ұсыныстарын қабылдау, өзгерту немесе алып тастау туралы шешімді адамдар қабылдаған.
Бұл айырмашылық маңызды. Өйткені заң жобасының мазмұны мен оның ықтимал салдары үшін жауапкершілік технологияға емес, оны әзірлеген және қабылдайтын мемлекеттік органдарға жүктеледі.
Балалардың қауіпсіздігі мен жеке өмірінің шекарасы қайда?
Интернетте балаларды қорғау мәселесі тек зиянды ақпаратқа қолжетімділікті шектеумен аяқталмайды.
Жас ерекшелігін тексеру, ата-ана бақылауы және цифрлық платформаларға қосымша міндеттер жүктеу сияқты шаралардың жүзеге асырылу тәртібі де маңызды.
Мәселен, баланың жасын растау үшін қандай деректер пайдаланылатыны, сол ақпараттың қалай қорғалатыны және платформалардың оны қанша уақыт сақтайтыны нақты реттелуі қажет.
Сондай-ақ балаларды қорғауға арналған шектеулер олардың ақпарат алу, білім алу және жеке өміріне қол сұқпау құқықтарымен үйлесуі тиіс.
Бұл — заң жобасын талқылау кезінде назар аударуды қажет ететін мәселелер.
Жасанды интеллект жазған заң қателеспей ме?
AI-Quryltai жүйесін әзірлеушілер оның заңнамалық құжаттарды өзара салыстырып, қайшылықтарды анықтауға көмектесетінін айтады.
Алайда жасанды интеллектінің үлкен көлемдегі ақпаратты жылдам өңдеуі оның әр ұсынысы міндетті түрде дұрыс болады деген сөз емес.
Заң жобасының сапасы тек техникалық талдауға емес, адам құқықтарының сақталуына, құқықтық нормалардың түсініктілігіне және оларды іс жүзінде орындау мүмкіндігіне де байланысты.
Сондықтан сарапшылардың қатысуымен жүргізілген тексеру маңызды.
Қазіргі мәлімет бойынша, заң жобасы Үкіметтің қорытындысын алу кезеңіне жолданған.
Осыдан кейін құжат заң шығару рәсімдерінің тиісті сатыларынан өтуі қажет.
Қазақстанда жасанды интеллект заң шығаруға алғаш рет қатыстырылды. Бірақ оның қаншалықты пайдалы болғаны технологияның жаңалығымен ғана өлшенбейді.
Ең маңыздысы — ұсынылған заң балаларды шын мәнінде қорғай ала ма және олардың цифрлық ортадағы құқықтары қаншалықты сақталады?
Өйткені заң жобасын дайындауға жасанды интеллект көмектескенімен, оның салдарына жауап беретін — адам.