Әлеуметтік желіде айтылған осы пікір отандық білім беру жүйесіндегі аса күрделі мәселенің бетін ашты. Бүгінгі мектепте оқушының сауатсыздығына алаңдаймыз. Ал сол баланы оқытып жүрген мұғалімнің өзінің білімі қандай? Қазақстандағы педагогтердің кәсіби даярлығы, тоқсаныншы жылдардағы білім дағдарысы және жалған дипломмен жұмысқа орналасу мәселесі қайтадан назар аударуды қажет етеді, деп жазады Democrat.kz.
Threads әлеуметтік желісінде бастауыш сынып мұғалімдерінің кәсіби сауаттылығына қатысты өткір пікір жарияланды.
«Бастауыш сынып мұғалімдерін жаппай диктант алып, бір тексеріп алу керек. Шұғыл түрде. Мектепті үшке бітіргендер қазір бастауыш мұғалімі болып жүр. Сосын оқушысы одан асып қайда барады?!» — деп жазды желі қолданушысы.
Әрине, бұл пікір барлық бастауыш сынып мұғалімінің білім деңгейін сипаттай алмайды. Дегенмен оның астарында көптен бері ашық талқылауды қажет ететін мәселе бар.
Қазақстан мектептеріндегі педагогтердің кәсіби даярлығы қаншалықты сапалы? Мұғалімдердің бәрі өз пәнін терең меңгерген бе? Ең бастысы, білімі жеткіліксіз педагогтің алдынан өткен оқушылардың тағдыры не болмақ?
Тоқсаныншы жылдардағы білім дағдарысының зардабы әлі сезіле ме?
Қазақстанның білім беру жүйесі тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ауыр экономикалық және әлеуметтік дағдарысты бастан өткерді.
Тоқсаныншы жылдары мұғалімдердің жалақысы кешіктіріліп, білім мекемелерінің материалдық жағдайы нашарлады. Педагогтердің бір бөлігі кәсібін ауыстыруға мәжбүр болды.
Мұндай жағдайда мектептерден тәжірибелі мамандардың кетуі, жоғары оқу орындарындағы даярлықтың әркелкілігі және білім сапасын бақылаудың әлсіреуі кейінгі жылдарға әсер етпей қоймауы мүмкін еді.
Осы кезеңде білім алған, кейін педагог мамандығын таңдаған азаматтардың даярлық деңгейі де біркелкі болған жоқ.
Алайда тоқсаныншы жылдары оқыған мұғалімдердің барлығын сауатсыз деу әділетсіз. Керісінше, сол қиындықтарға қарамастан кәсіби деңгейін сақтап, талай шәкірт тәрбиелеген ұстаздар аз емес.
Мәселе тұтас бір буынды кінәлауда емес. Мәселе — білім беру сапасындағы сол кезеңнен қалған олқылықтардың қаншалықты анықталып, түзетілгенінде.
Бір мұғалімнің біліміндегі олқылық бірнеше буынға әсер етуі мүмкін
Білім беру жүйесіндегі ең қауіпті мәселенің бірі — кәсіби даярлықтағы кемшіліктердің ұрпақтан ұрпаққа жалғасу ықтималдығы.
Мысалы, өз пәнін терең меңгермеген мұғалім оқушыға білімді толық жеткізе алмауы мүмкін. Соның салдарынан мектеп түлегінің білімінде олқылық қалыптасады.
Егер сол түлек кейін педагогикалық мамандықты таңдап, жоғары оқу орнында жеткілікті даярлықтан өтпесе, ол да келесі буынға сапалы білім бере алмау қаупін туғызады.
Осылайша, бір кезеңдегі білім сапасының төмендеуі кейінгі мұғалімдер даярлығына да әсер етуі мүмкін.
Бірақ бұл — зерттеуді қажет ететін ықтимал байланыс. Қазіргі мұғалімдердің кәсіби кемшіліктерін түгелдей тоқсаныншы жылдардағы дағдарыспен түсіндіруге болмайды.
Мұнда жоғары оқу орындарындағы оқыту сапасы, педагогикалық тәжірибе, жұмысқа қабылдау тәртібі және мұғалімдердің кәсіби дамуы сияқты мәселелер де маңызды.
Диплом сатып алған мұғалім балаға қандай білім береді?
Қазақстандағы педагогтердің кәсіби даярлығына күмән тудыратын тағы бір мәселе — жалған дипломмен жұмысқа орналасу деректері.
Бұл жай ғана қауесет емес. Мұндай жағдайларды прокуратура органдары ресми түрде анықтаған.
Мәселен, Алматы облысының прокуратурасы өңірдегі мектептерде 122 адамның жоғары оқу орындарының жалған дипломдарын пайдаланып жұмыс істегенін хабарлаған.
Астана қаласының прокуратурасы да алты мектепте мұғалімдердің жұмысқа орналасу кезінде жалған диплом ұсынғанын анықтаған.
Ақтөбе облысының Байғанин ауданында жүргізілген тексеру барысында төрт педагогке қатысты жалған диплом пайдалану деректері белгілі болған. Солардың бірінің жоғары білім туралы құжатты 270 мың теңгеге жасатып алғаны көрсетілген.
Бұл фактілер білім саласында кадрларды іріктеу мен дипломдардың түпнұсқалығын тексерудің қаншалықты маңызды екенін аңғартады.
Егер адам тиісті кәсіби білім алмай, жалған құжатпен мектепке жұмысқа орналасса, мәселе тек заң бұзушылықта емес. Оның салдары сол педагог оқытқан балалардың білім сапасына да тікелей қатысты.
Әрине, жалған диплом анықталған адамның нақты сабақ беру деңгейі жеке бағалануға тиіс. Бірақ оның тиісті даярлықтан өткенін растайтын құжатының болмауының өзі — білім беру жүйесі үшін елеулі мәселе.
Мұғалімнің сауатын тексеру қорлау ма, әлде кәсіби қажеттілік пе?
Әлеуметтік желідегі «мұғалімдердің бәрінен диктант алу керек» деген ұсыныс өткір естілгенімен, оның астарындағы мәселе орынды.
Бастауыш сынып мұғалімі баланың оқу, жазу, сауатты сөйлеу және ойлау қабілетінің негізін қалыптастырады.
Егер педагогтің өзі орфографиялық, грамматикалық қателер жіберсе, оқу материалын дұрыс түсіндіре алмаса, мұндай кемшіліктер оқушының біліміне әсер етуі мүмкін.
Дегенмен мұғалімнің кәсіби деңгейін бір диктантпен ғана анықтау мүмкін емес.
Педагогтің пәндік білімімен қатар, әдістемелік даярлығы, баламен жұмыс істеу шеберлігі және оқу нәтижелері де бағалануға тиіс.
Қазақстанда педагогтердің білімін бағалау жүйесі бар. Ұлттық тестілеу орталығының мәліметінше, 2024 жылы педагогтердің білімін бағалауға 400 мыңнан астам қатысу тіркелген.
Бірақ тестілеудің болуы барлық мұғалімнің кәсіби даярлығы жеткілікті екенін өздігінен дәлелдемейді.
Негізгі мәселе — анықталған білім олқылықтары қалай түзетіледі және мұғалімнің кәсіби біліктілігі күнделікті сабақ сапасына қаншалықты әсер етеді?
Сауатсыз мұғалімнің зардабын кім тартады?
Мұғалімнің біліміндегі кемшілікті тек сол адамның жеке мәселесі деп қарауға болмайды.
Бастауыш сыныпта дұрыс қалыптаспаған оқу және жазу дағдылары жоғары сыныптарда қиындық туғызуы мүмкін. Ал пәндік білімдегі олқылықтар оқушының кейінгі оқу жетістігіне әсер етеді.
Сондықтан мектепте жұмыс істейтін педагогтің кәсіби біліктілігіне қойылатын талап қағаз жүзінде ғана қалмауға тиіс.
Дипломның түпнұсқалығы, мұғалім даярлайтын жоғары оқу орындарының сапасы, жұмысқа қабылдау тәртібі және біліктілікті арттыру жүйесінің нәтижелілігі нақты бақылауда болуы қажет.
Өйткені бүгінгі мұғалімнің біліміндегі олқылық ертеңгі оқушының мүмкіндігін шектеуі ықтимал.
Қазақстандық мектептерде білімді, білікті, кәсібіне адал мұғалімдер көп. Бірақ солардың абыройын қорғаудың бір жолы — педагог мамандығына кездейсоқ келгендер мен кәсіби талапқа сай келмейтін кадрларды анықтайтын әділ жүйе қалыптастыру.
Мұғалімнің қадірін көтеру — оның кәсіби біліктілігіне қойылатын талапты төмендету емес.
Ал сапалы білім берудің алғашқы шарты — баланың алдына өзі де сапалы білім алған мұғалімнің келуі.
