Қазақстан жаңа саяси және экономикалық кезеңге аяқ басты. Бір палаталы Құрылтай жұмысын бастады, Үкімет қайта жасақталды, цифрландыру мен жасанды интеллект мемлекеттік саясаттың негізгі бағытына айналды. Енді сарапшылар Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың алдағы Жолдауында осы өзгерістердің нақты нәтижесіне, халықтың әл-ауқатына, экономикалық өсімге, инвестиция мен жаңа технологияларға айрықша назар аударылуы мүмкін деп болжайды, деп жазады Democrat.kz.
Президенттің 2026 жылғы Қазақстан халқына Жолдауы әзірге жарияланған жоқ. Алайда соңғы апталардағы саяси оқиғалар, Мемлекет басшысының Үкімет пен Құрылтай алдына қойған міндеттері және қазақстандық сарапшылардың пікірлері биылғы стратегиялық құжаттың ықтимал бағыттарын айқындай түседі.
Орыстілді қазақстандық басылымдардағы сараптамаларды және соңғы саяси пікірлерді жинақтағанда, сарапшылар бірнеше мәселеге ерекше мән беріп отыр.
Саяси реформадан – нақты нәтижеге
Саясаттанушы Жанат Момынқұлов биылғы Жолдаудың басты ерекшелігін Қазақстанның жаңа саяси кезеңге өтуімен байланыстырады.
Оның пікірінше, соңғы жылдары елде мемлекеттік институттарды жаңғыртуға бағытталған елеулі реформалар жүргізілді. Ендігі міндет – сол реформалардың азаматтардың күнделікті өміріне нақты әсер етуі.
Сарапшы халық үшін негізгі көрсеткіш жаңа мемлекеттік органдардың саны немесе саяси реформалардың ауқымы емес екенін айтады. Азамат ең алдымен өзінің табысына, жұмыс орнына, білім мен медицинаның сапасына, инфрақұрылым мен бағаға қарайды.
Сондықтан Момынқұлов:
«Саяси реформалар кезеңі біртіндеп нәтижелер кезеңіне ұласуы тиіс», –
деген пікір білдіреді.
Оның пайымдауынша, халықтың тұрмысы мен табысы, сапалы жұмыс орындары, білім мен денсаулық сақтау, инфрақұрылым және баға тұрақтылығы Жолдаудың тиімділігін айқындайтын басты өлшемдердің біріне айналуы керек.
Бұл болжам Президенттің Үкіметке соңғы қойған міндеттерімен де үндеседі.
Олжас Бектенов Премьер-министр қызметіне қайта тағайындалғаннан кейін Тоқаев Үкіметтің негізгі міндеттері қатарында тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз ету, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыру және халықтың әл-ауқатын дәйекті түрде жақсартуды атады.
Экономикалық өсім халықтың қалтасынан сезілуі керек
Сарапшылар Жолдаудың ең үлкен бөлігі экономикаға арналуы ықтимал деп есептейді.
Мұның алғышарты бұған дейін де анық айтылған.
Ақпан айындағы Үкіметтің кеңейтілген отырысында Тоқаев экономикалық өсім жай ғана статистикалық көрсеткіш болып қалмай, азаматтардың нақты табысына айналуы керектігін атап өтті.
Президенттің қойған формуласы қарапайым: ЖІӨ өсімі – халық табысының өсуіне және өмір сапасының жақсаруына әкелуі тиіс.
Осы тұрғыдан алғанда сарапшылар биылғы Жолдауда:
инфляцияны төмендету, нақты жалақыны арттыру, сапалы жұмыс орындарын құру, бизнесті қолдау, экономиканы әртараптандыру және инвестиция тарту мәселелері күшейтіледі деп күтеді.
Экономикалық реформаларға арналған сараптамада да Тоқаев кезеңіндегі өзгерістердің негізгі мақсаты мемлекетті анағұрлым тиімді, ашық әрі адамға бағытталған модельге көшіру екені айтылады. Сыртқы қысым, инфляциялық күйзелістер және әлемдік логистиканың өзгеруі жағдайында Қазақстан үшін тек экономикалық тұрақтылықты сақтау емес, дамудың жаңа сапасына өту маңызды екені атап көрсетілген.
Ұлттық қор: ақшаны жұмсау емес, болашаққа айналдыру
Жанат Момынқұлов алдағы кезеңнің аса маңызды мәселелерінің бірі ретінде Ұлттық қорды атайды.
Сарапшының пікірінше, қор қаржысы күнделікті шығындарды жабатын қарапайым резервке айналмауы қажет. Оның қаражаты жаңа өндіріс, технология, энергетика, көлік инфрақұрылымы мен адами капитал секілді келешекте экономикалық қайтарым беретін салаларға салынуы тиіс.
Бұл мәселе биылғы Жолдауда көтерілуі ықтимал деген болжамның нақты негізі бар.
Президенттің өзі бірінші шақырылымдағы Құрылтайдың ашылуында стратегиялық инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру мен Ұлттық қор қаражатын пайдалану мәселесіне Қазақстан халқына Жолдауында кеңірек тоқталатынын айтқан болатын.
Сондықтан бұл бағытты жай сарапшылар болжамы емес, алдағы Жолдауға қатысты алдын ала белгілі болып отырған тақырыптардың бірі деуге болады.
Инвестиция мен өндірісте жаңа кезең күтіледі
Үкімет Жолдау қарсаңында өткен жылғы тапсырмалардың орындалуы туралы бірінен соң бірі есеп жариялап жатыр.
31 тамызда Қазақстанда жалпы құны 78,6 млрд доллар болатын 215 инвестициялық жоба негізінде жаңа инвестициялық цикл қалыптасып жатқаны хабарланды.
Негізгі екпін бұрынғыдай шикізатты жай экспорттауға емес, өңдеу өнеркәсібіне, терең өңдеуге, жоғары технологиялық өндірістер мен қосылған құны жоғары өнімдерге бағытталған.
Бұл биылғы Жолдауда экономиканы әртараптандыру бағыты одан әрі жалғасуы мүмкін екенін аңғартады.
Бұған дейін сарапшылардың Жолдауларға қатысты болжамдарын жариялаған кезде саясаттанушылар Қазақстан экономикасының басты міндетінің динамикалы өсімге көшу, кәсіпкерлікке қолайлы жағдай қалыптастыру және экономиканың бәсекеге қабілеттілігін күшейту екенін атап өткен еді. Сарапшылар көлік, энергетика, цифрлық инфрақұрылым мен жаңа технологиялық жобалардың экономикалық өсімнің драйверіне айналатынын айтқан.
Қазіргі Үкіметтің инвестициялық саясаты осы бағыттың жалғасып отырғанын көрсетеді.
Жаңа Құрылтайдың тиімділігі де назарда болады
Биылғы Жолдаудың бұрынғылардан тағы бір маңызды айырмашылығы бар.
Ол – жаңа Конституция күшіне еніп, бір палаталы Құрылтай құрылғаннан кейін жасалатын алғашқы Жолдау.
Саясаттанушы Айдар Әміребаев қазіргі өзгерістердің басты мәнін биліктің жекелеген тұлғаларға тәуелді моделінен тұрақты мемлекеттік институттарға негізделген жүйеге көшу деп бағалайды.
Оның пікірінше, Қазақстанда саяси мәдениеттің өзі өзгеріп келеді: мемлекеттік жүйе нақты тұлғаларға емес, институттар мен заңға сүйенетін бағытқа бет алды.
Ал саясаттанушы Ғазиз Әбішев жаңа кезеңде негізгі міндеттер саяси тұрақтылықты сақтау, мемлекеттік институттарды күшейту және қоғамды жаңғыртумен байланысты болады деп есептейді.
Демек, Жолдауда Құрылтайдың жаңа жауапкершілігі, заң шығару сапасы, мемлекеттік аппараттың тиімділігі және билік тармақтарының үйлесімді жұмысы жөнінде нақты талаптар қойылуы ықтимал.
Президенттің өзі де жаңа Құрылтайға бюрократиялық кедергілерді азайтып, заң шығару процесінің жылдамдығы мен сапасын арттыру міндетін қойған.
Жасанды интеллект тақырыбы жалғаса ма?
Сарапшылардың пікірінше, сөзсіз жалғасуы мүмкін.
Тоқаев 2026 жылды Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жариялады. Президент жыл басындағы сұхбатында Қазақстанда саяси трансформациямен қатар экономикалық реформалардың жаңа кезеңі басталғанын және елдің жаңа технологиялық дәуірге бейімделуі қажеттігін айтқан.
Бұл бағыт тек ұран деңгейінде қалған жоқ.
Үкімет 2029 жылға дейінгі Digital Qazaqstan стратегиясын жүзеге асыруға кірісті. Жоспарда білім, медицина, мемлекеттік басқару, бизнес және көлік салаларын цифрландыру жөніндегі нақты көрсеткіштер қарастырылған.
Өз пікірінде Айдар Әміребаев жаңа мемлекеттік құрылымдардың алдында тұрған міндеттер қатарында адам құқықтарымен бірге цифрландыру, ғылым және технологияларды ерекше атайды.
Сондықтан биылғы Жолдау өткен жылғы жасанды интеллект тақырыбының қарапайым жалғасы емес, оның нақты экономикаға, мектепке, медицинаға және мемлекеттік басқаруға енгізілуінің келесі кезеңін белгілеуі ықтимал.
Инфрақұрылым: жол, су, энергетика
Алдағы Жолдаудың тағы бір салмақты бөлігі инфрақұрылымға арналуы мүмкін.
Үкіметтің соңғы күндері жариялаған есептері де осыған меңзейді.
2025 жылғы Жолдауды жүзеге асыру аясында Қазақстанда көлік-логистика, су шаруашылығы, геология, өңдеу өнеркәсібі мен туризмге қатысты ірі жобалардың нәтижелері жарияланып жатыр. Мәселен, көлік саласының экономикадағы үлесі 6,1 пайызға жеткені, елде жаңа инвестициялық және өндірістік жобалар басталғаны айтылды.
Президенттің өзі де коммуналдық, энергетикалық, көлік және су инфрақұрылымын жаңғыртуды мемлекеттің стратегиялық міндеттерінің қатарына қосқан.
Сондықтан биыл Жолдаудан тек жаңа бағдарламалар емес, елдің инженерлік негізін жаңарту жөніндегі ұзақмерзімді жоспар күтуге болады.
Сарапшылар күтетін негізгі өзгеріс – «саннан сапаға көшу»
Сарапшылардың пікірлерін жинақтай келе бір ортақ тұжырым байқалады.
Қазақстанда соңғы бірнеше жыл ішінде ауқымды саяси реформалар жүзеге асты. Мемлекеттік институттар жаңарды, жаңа Конституция қабылданды, Құрылтай құрылды, цифрлық трансформация басталды.
Ендігі міндет – сол өзгерістерді нақты экономикалық және әлеуметтік нәтижеге айналдыру.
Жанат Момынқұлов мұны «нәтижелер кезеңі» деп сипаттайды.
Ал Тоқаев Үкіметке қойған соңғы тапсырмасында экономикалық өсіммен қатар халықтың әл-ауқатын жақсартуды тікелей міндет етіп қойды.
Осы белгілерге қарағанда, биылғы Жолдаудың негізгі идеясы жаңа реформаларды жариялаудан гөрі бұрын басталған реформаларды нақты нәтижеге жеткізуге құрылуы мүмкін.
Экономиканың өсуі – табысқа, инвестиция – жаңа жұмыс орындарына, цифрландыру – сапалы мемлекеттік қызметке, ал саяси жаңғыру – тиімді мемлекеттік басқаруға айналса, бұл реформалардың халық үшін ең маңызды нәтижесі болмақ.
