Оқу ағарту министрі білім саласындағы жаңа талаптар мен өзгерістер туралы мәлімдеді

Оқу ағарту министрі білім саласындағы жаңа талаптар мен өзгерістер туралы мәлімдеді

Қазақстан мектептерінде оқушылардың жазу сауаттылығын арттыру үшін білім беру жүйесіне өзгерістер енгізілмек. Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова балалардың өз ойын қағазға түсіруде қиналатынын айтып, екінші сыныптан бастап диктант, мазмұндама және шығарма жазуды күшейту қажеттігін мәлімдеді. Сонымен қатар оқушылардың жас ерекшелігіне қарай оқуға тиіс кітаптарының мөлшері айқындалмақ. Бұл өзгерістер мектептерде БЖБ мен ТЖБ-ны кезең-кезеңімен алып тастау жоспары аясында жүзеге асырылмақ, деп жазады Democrat.kz.

Қазақстанда оқушылардың жазу және оқу сауаттылығына қатысты жаңа талаптар енгізіліп жатыр.

16 қарашада Құрылтайда өткен брифингте Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова мектеп бағдарламалары мен оқушылардың білімін бағалау тәсілдерін қайта қарау жұмыстары туралы айтты.

Министрдің мәлімдеуінше, бастауыш сыныптардың оқу бағдарламаларын талдау кезінде балалардың жазу, оқу және жаратылыстану бағытындағы сауаттылығында олқылықтар анықталған.

Әсіресе оқушылардың өз ойын жүйелі жеткізуі мен жазбаша тұжырым жасауына қатысты мәселелер назарға алынған.

Осыған байланысты министрлік екінші сыныптан бастап диктант, мазмұндама және шығарма жазуға басымдық беруді көздеп отыр.

«Диктант пен шығарма болмаса, балалар кітап оқымайды»

Жұлдыз Сүлейменова жазба жұмыстарының қажеттілігін балалардың кітап оқу дағдысымен байланыстырды.

«Екінші сыныптан бастап диктант, мазмұндама және шығарма жазуды енгізіп жатырмыз. Не үшін? Біз балалар кітап оқуы керек дейміз. Бірақ тіл пәндерінде диктант, мазмұндама мен шығарма болмаса, балалар кітап оқымайды. Өйткені бұл тапсырмаларды орындау үшін бала кемінде белгілі бір көлемде әдеби шығарма оқуы қажет», – деді министр.

Оның пікірінше, әр сынып оқушысы жас ерекшелігіне сәйкес белгілі бір көлемде әдеби шығарма оқуға тиіс.

Ал диктант, мазмұндама және шығарма жазу арқылы балалардың мәтінді түсінуі, сауатты жазуы мен өзіндік пікірін қалыптастыруы бағаланбақ.

Министрлік Ұлттық білім академиясымен бірлесіп, жазба жұмыстарын орындау және бағалау өлшемдерін әзірлеген.

Алайда әр сыныпта нақты қанша диктант немесе шығарма жазылатыны, олардың көлемі қандай болатыны жөнінде толық мәлімет жарияланған жоқ.

Бірінші сыныптағы 51 тақырыптың тек 16-сы санауға қатысты

Жұлдыз Сүлейменова оқу бағдарламаларының шамадан тыс күрделеніп кеткеніне де назар аударды.

Ол бірінші сыныптың математика бағдарламасын мысалға келтірді.

«Оқу бағдарламаларындағы жүктемені талдадық. Мысалы, бірінші сыныптың математика бағдарламасында 51 тақырып бар. Оның тек 16-сы арифметика мен санауға қатысты. Қалған тақырыптар бірінші сынып оқушыларының жас ерекшеліктеріне сәйкес келмейді. Сондықтан көптеген тақырыпты үшінші, бесінші, тіпті алтыншы сыныпқа ауыстырдық», – деді министр.

Бұл мәлімдемеден білім мазмұнын баланың жасына сәйкестендіру мәселесі де көтерілгенін аңғаруға болады.

Яғни министрлік бір жағынан оқу бағдарламасындағы күрделі тақырыптарды кейінгі сыныптарға ауыстырса, екінші жағынан жазу және оқу дағдыларын дамытуға арналған тапсырмаларды күшейтпек.

БЖБ мен ТЖБ алынады. Орнына не келеді?

Білім беру жүйесіндегі тағы бір маңызды өзгеріс — бөлім бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) мен тоқсандық жиынтық бағалаудың (ТЖБ) болашағы.

2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап екінші, үшінші және төртінші сыныптарда бұл бағалау түрлері алынып тасталды.

Алайда оқушылардың білімін бағалау толық тоқтаған жоқ. Оның орнына оқу жетістіктерін анықтаудың басқа тәсілдері қолданылып жатыр.

Енді министрлік осы өзгерістерді жоғары сыныптарға да кезең-кезеңімен енгізуді жоспарлайды.

Алдымен 2027–2028 оқу жылынан бастап 5–9-сыныптардағы БЖБ мен ТЖБ-дан бас тарту көзделген.

Кейін өзгерістерді 10–11-сыныптарға енгізу мүмкіндігі қарастырылмақ.

Дегенмен бұл жоспардың барлық кезеңі бойынша түпкілікті шешім қабылданды деуге әлі ерте.

Диктант пен шығарма мұғалімге қосымша жүктеме бола ма?

Жаңа бастама педагогтердің күнделікті жұмысына қатысты тағы бір мәселені алға шығарады.

Диктант пен мазмұндама оқушының сауаттылығын анықтауға көмектеседі. Ал шығарма жазу баланың ойлау қабілетін, сөздік қорын және пікірін жүйелі жеткізу дағдысын дамытуға мүмкіндік береді.

Бірақ мұндай тапсырмалардың нәтижелі болуы оларды қаншалықты жиі өткізумен ғана өлшенбейді.

Әр жазба жұмысы мұғалім тарапынан тексеруді, қатемен жұмыс жүргізуді және оқушыға кері байланыс беруді қажет етеді.

Сондықтан министрліктің жаңа талаптары педагогтердің жұмыс жүктемесіне қалай әсер ететіні де маңызды.

Әсіресе бастауыш сынып мұғалімдерінің дәптер тексеру, сабаққа дайындалу және қосымша құжат толтыру міндеттері онсыз да көп екені жиі айтылып жүр.

Осы тұрғыдан алғанда, жазба жұмыстарын көбейту мен мұғалімдердің әкімшілік жүктемесін азайту міндеттері өзара үйлесуі қажет.

Кітап оқуды міндеттеу баланың қызығушылығын арттыра ма?

Жұлдыз Сүлейменова балалардың кітап оқуы жазба жұмыстарының сапасына тікелей әсер ететінін атап өтті.

Алайда оқушының кітапқа қызығушылығын қалыптастыру тек міндетті әдебиеттер тізімін бекітумен шектелмейді.

Баланың жасына лайық шығармаларды таңдау, оқығанын түсінуіне мүмкіндік беру және өз пікірін еркін жеткізуіне жағдай жасау да маңызды.

Егер шығарма жазу тек баға алу үшін орындалатын тапсырмаға айналса, оның оқушының шығармашылық ойлауына әсері шектеулі болуы мүмкін.

Сондықтан министрлік ұсынып отырған өзгерістердің нәтижесі тапсырмалардың санынан емес, балалардың оқу және жазу дағдыларының қаншалықты жақсарғанынан көрінуге тиіс.

Екінші сыныптан басталатын өзгерістен не күтеміз?

Оқу-ағарту министрлігі бастауыш мектептегі білім мазмұнын қайта қарап, баланың сауатты жазуы мен мәтінді түсінуіне көбірек мән бермек.

БЖБ мен ТЖБ-ны қысқарту жоспары да осы өзгерістермен қатар жүргізіліп жатыр.

Бірақ әзірге диктант, мазмұндама және шығарма жазудың нақты жиілігі, бағалау тәртібі және мұғалімдердің жүктемесіне әсері туралы толық ақпарат жоқ.

Министрдің мәлімдемесінен белгілісі — жазбаша сауаттылықты күшейту білім беру саясатының басым бағыттарының біріне айналмақ.

Ендігі басты сұрақ — жазба жұмыстарын көбейту оқушыларды шынымен сауатты жазуға және жүйелі ойлауға үйрете ала ма?

Өйткені диктант жазу — қате жібермеудің, ал шығарма жазу — өз ойын жеткізудің құралы. Олардың түпкі нәтижесі оқушының қағазға қанша сөз жазғанымен емес, сол сөздердің мағынасын қаншалықты түсінетінімен өлшенеді.

Барлық жаңалықтар