Жақыныңыз дүниеден өтсе де, онымен қайта сөйлесуге мүмкіндік туса, не істер едіңіз? Қытайда жасанды интеллект арқылы марқұмдардың бейнесін «тірілтетін» қызмет пайда болып, тұтас бизнеске айналды. Енді адамдар қайтыс болған әкесінің дауысын естіп, анасымен бейнебайланыс жасап, өмірден өткен жұбайынан жауап ала алады. Алайда экраннан сөйлеген адам шынымен марқұмның өзі ме, әлде оның атынан сөз құрастыратын бағдарлама ма? Бұл технология адамзат алдына бұрын-соңды болмаған сұрақ қойып отыр, деп жазады Democrat.kz.
Қытайда жасанды интеллект көмегімен қайтыс болған адамдардың цифрлық көшірмесін жасайтын компаниялар көбейіп келеді.
Бір кездері ғылыми-фантастикалық фильмдердің сюжеті болған технология енді ақылы қызметке айналған.
Ол үшін тапсырыс беруші марқұмның суреттерін, бейнежазбаларын, дауысы сақталған аудиоларды және хат-хабарларын ұсынады.
Жасанды интеллект осы мәліметтерді өңдеп, адамның бет-әлпетін, дауысын және сөйлеу мәнерін қайталайтын цифрлық бейне жасайды.
Ең таңғаларлығы — бұл бейне алдын ала жазылған сөздерді қайталап қана қоймайды. Оған сұрақ қойып, жауап алуға да болады.
«Әке, өмірден өтерде қиналдың ба?»
2024 жылы Rest of World басылымы Қытайда қайтыс болған жақындарының цифрлық көшірмесімен сөйлесетін адамдар туралы зерттеу жариялады.
Солардың бірі — әкесінен айырылған 28 жастағы әйел.
Ол жасанды интеллект арқылы жасалған әкесінің бейнесіне өмірден өтер сәтінде қиналған-қиналмағанын сұраған.
Бағдарлама әкесінің даусына ұқсас үнмен жауап берген. Сондай-ақ қызын әрдайым жақсы көретінін айтқан.
Бұл жауап әйелге қатты әсер еткен. Ол бір сәтке әкесімен шынымен сөйлесіп отырғандай сезінген.
Бірақ сол сөздерді марқұм әкесі айтқан жоқ.
Оны жасанды интеллект өздігінен құрастырған.
Қайтыс болған ұлы анасымен сөйлесіп отыр
2026 жылғы сәуірде Қытайдың Shanghai Daily басылымы тағы бір оқиға туралы хабарлады.
Бір отбасы жол апатынан қайтыс болған жігіттің цифрлық бейнесін жасап, оны егде жастағы анасына көрсеткен.
Экраннан ұлының жүзі пайда болғанда, анасы онымен сөйлескен. Жігіт басын изеп, жауап қайтарған.
Алайда әйел ұлының бір жыл бұрын қайтыс болғанын білмеген.
Оның алдында отырған адам — өмірден өткен баласының фотосуреттері, видеолары мен дауысы арқылы құрастырылған цифрлық көшірмесі еді.
Бұл оқиға жасанды интеллекттің мүмкіндігінен гөрі әлдеқайда күрделі мәселені көрсетеді.
Адам қайтыс болған жақынын тірі деп ойласа, ал шындықты білгенде не болады?
Марқұмды «тірілту» қанша тұрады?
Қытайда мұндай қызметтің бағасы цифрлық бейненің күрделілігіне қарай өзгереді.
Қарапайым фотосуретті қозғалысқа келтіретін қызметтер шамамен 10–20 юаньнан басталады.
Марқұмның дауысын көшіріп, сөйлейтін бейне жасау қымбатырақ.
Ал адаммен шынайы уақыт режимінде әңгімелесетін күрделі цифрлық көшірменің бағасы 1000–10 000 юаньға дейін жетуі мүмкін.
Қытайлық кәсіпкер Чжан Цзэвэй құрған Super Brain компаниясы 2023 жылдан бері осындай қызмет көрсетіп келеді.
2026 жылы жарияланған дерекке сәйкес, компания мыңнан астам отбасыға қайтыс болған жақындарының цифрлық бейнесін жасап берген.
Күрделі жүйелерді дайындау кейде бір айға жуық уақыт алады.
Жиналған мәлімет неғұрлым көп болса, жасанды бейне марқұмның сөйлеу мәнері мен әдеттерін соғұрлым сенімді қайталай алады.
«Мен сені жақсы көремін» деген сөз кімдікі?
Бұл технологияның ең күрделі тұсы — цифрлық бейненің адамның бұрын айтқан сөздерін ғана қайталамауы.
Мәселен, марқұмның тірі кезінде ешқашан жауап бермеген сұрағын қойсаңыз, жасанды интеллект оған да жауап құрастыра алады.
Ол марқұмның атынан ақыл айтуы, жұбатуы, сағынышын білдіруі мүмкін.
Тіпті өмірінде болмаған оқиғалар туралы әңгімелеп кетуі де ықтимал.
Өйткені бағдарлама адамның санасын, естеліктерін немесе сезімін көшірмейді. Ол қолындағы деректерге сүйеніп, қандай жауап қисынды әрі шынайы естілетінін есептейді.
Демек, экраннан естілген таныс дауыс пен таныс сөз мәнері адамға шынайы көрінгенімен, оның мазмұны марқұмның өз ойы болмауы мүмкін.
Қайғыны жеңілдете ме, әлде күшейте ме?
Жасанды интеллект арқылы марқұмдардың бейнесін жасауға қатысты ғалымдар мен психологтердің пікірі біркелкі емес.
Бір тарап мұндай технология жақынынан айырылған адамдарға жұбаныш беріп, естеліктерді сақтауға көмектесуі мүмкін деп есептейді.
Мәселен, 2025 жылы Reuters агенттігіне сұхбат берген адамдардың бірі қайтыс болған әкесінің дауысын жасанды интеллект арқылы қайта есту өзіне рухани демеу болғанын айтқан.
Ал зерттеушілер мұндай қызметтің ықтимал қауіптеріне назар аударады.
Адам цифрлық көшірмеге шектен тыс байланып, оның көмегімен қайғысын жеңудің орнына жоғалтқан жақынымен қарым-қатынасы әлі жалғасып жатқандай өмір сүруі мүмкін.
Сонымен қатар марқұмның атынан айтылған ойдан шығарылған жауаптар оның шынайы естеліктерімен араласып кету қаупі бар.
2026 жылы жарияланған ғылыми зерттеулерде мұндай цифрлық бейнелердің жеке өмір құпиясына, марқұмның бейнесін пайдалануға келісім беру мәселесіне және отбасы мүшелерінің психологиялық жағдайына ықпалы талқыланды.
Әзірге олардың адам психикасына ұзақ мерзімді әсері туралы біржақты ғылыми қорытынды жоқ.
Адамның қайғысынан кім пайда табады?
Марқұмдардың цифрлық бейнесін жасайтын қызметтер тағы бір сұрақ туғызады.
Адам өмірден өткен жақынын тағы бір рет көргісі немесе дауысын естігісі келгенде, ол мұндай мүмкіндік үшін ақша төлеуге дайын болуы мүмкін.
Ал цифрлық көшірмені жасаған компания бұл байланысты сақтап тұру үшін ай сайын төлем талап ете алады.
Мұндай жағдайда адамға аса қымбат естеліктер коммерциялық өнімге айналады.
Егер компания қызметін тоқтатса немесе төлем мөлшерін көтерсе, цифрлық бейненің тағдыры да сол компанияның шешіміне тәуелді болуы мүмкін.
Бұған қоса, марқұмның жеке хаттары, отбасылық бейнежазбалары мен дауыс жазбалары коммерциялық жүйеге жүктеледі.
Олардың қалай сақталатыны, кім пайдалана алатыны және кейін қандай мақсатқа жұмсалатыны да маңызды мәселе.
Өлімнен кейінгі өмір ме, әлде технологиялық елес пе?
Жасанды интеллект адам дауысын айнытпай қайталап, бет-әлпетін қозғалысқа келтіре алады.
Ол марқұмның сөйлеу мәнеріне еліктеп, бұрынғы хаттарына ұқсас жауаптар құрастырады.
Бірақ бұл адамның қайта тірілгенін білдірмейді.
Цифрлық көшірме марқұмның санасын немесе жеке болмысын сақтап қалады деген ғылыми дәлел жоқ.
Бүгінде Қытайда дамып жатқан бұл қызмет адамзаттың ең терең сезімдерінің бірі — жақынын жоғалтқандағы сағынышпен байланысты жаңа нарық қалыптастырды.
Біреулер үшін ол естелікті сақтаудың жолы болса, екіншілер үшін қайғыны ұзартып, шындық пен жасанды бейненің арасын ажыратуды қиындатуы мүмкін.
Ең үлкен қайшылық та осында.
Адам экраннан анасын көріп, әкесінің дауысын естіп, өмірден өткен жарының жылы сөздерін тыңдай алады.
Бірақ ол жауаптарды кім айтып отырғанын ұмытпауы керек.
Таныс дауыс — технологияның жетістігі. Ал сол дауыстың артында шынайы адам жоқ.
