Алматыдағы беделді мектепте ондаған оқушының ауруханаға түсуі білім беру ұйымдарындағы тамақтану жүйесіне қатысты бұрынғы дауларды қайта қозғады. Журналистік зерттеуде мектеп асханасына бөлінген миллиондар, мемлекеттік сатып алуда жеңіске жеткен компаниялар және жүздеген бала зардап шеккеннен кейін де жалғасқан келісімшарттар туралы мәліметтер келтірілді, деп жазады Democrat.kz.
Алматыдағы Республикалық физика-математика мектебінде (РФММ) болған оқиғадан кейін Shishkin_like журналистік жобасы мектеп асханаларын ұйымдастыру, мемлекеттік сатып алу және балалардың жаппай улануына қатысты бұрынғы істерді қайта көтерді.
Журналист Ольга Пастухова дайындаған материалда Алматыдағы РФММ-нің тамақтандыру қызметін көрсеткен компания туралы деректермен қатар, Маңғыстау облысында жүздеген оқушы зардап шеккен оқиғадан кейінгі мемлекеттік сатып алуларға да назар аударылған.
278 миллион теңге: РФММ оқушыларын кім тамақтандырған?
Жарияланған зерттеуде Республикалық физика-математика мектебінің 2015 жылы мемлекеттік мекемеден коммерциялық емес акционерлік қоғам болып қайта құрылғаны айтылады.
Оның акционерлері ретінде Қазақстанның Оқу-ағарту министрлігі мен «Назарбаев Зияткерлік мектептері» көрсетілген.
Мектеп академиялық және шаруашылық дербестікке ие болып, өз ішкі ережелеріне сәйкес сатып алу жүргізу мүмкіндігін алған.
Зерттеу авторларының мәліметінше, 2026 жылы РФММ оқушыларын тамақтандыру жөніндегі 278 миллион теңгелік сатып алуда «Master Food» ЖШС жеңімпаз атанған.
Компанияны таңдауға қойылған біліктілік талаптарының қатарында білім беру мекемелерінде кемінде жеті жыл тамақтандыру қызметін көрсету тәжірибесінің болуы және кемінде 700 адам қатысатын халықаралық олимпиадаларға қызмет көрсету тәжірибесі болған.
Жарияланымда «Master Food» ЖШС-нің 2018 жылы Астанада тіркелгені, содан бері салық және басқа міндетті төлемдер түрінде 290 миллион теңгеден астам қаржы төлегені айтылған.
Компанияның құрылтайшысы ретінде 41 жастағы Нұризат Дәуітова көрсетілген. Зерттеуде оның басқа кәсіпкерлік қызметі тіркелмегені, ал жарияланым дайындалған уақытта компанияның банк шоттарына тыйым салынғаны жөнінде мәлімет келтірілген.
14 қазанда Денсаулық сақтау министрлігі РФММ-де тіркелген жедел ішек инфекциясы жағдайларына байланысты «Master Food» ЖШС қызмет көрсеткен ас блогын тексергенін хабарлады.
Тексеру барысында азық-түлікті сақтау, дайын тағамдардың тәуліктік сынамаларын алу және тамақтандыруды ұйымдастыру талаптарының бұзылғаны анықталған.
Министрлік тексеру материалдарын құқық қорғау органдарына жолдаған. Инфекцияның нақты қайдан тарағанын анықтауға арналған зертханалық зерттеулер жалғасуда.
460 бала зардап шеккен оқиға: сот үкімінен кейін не болды?
Shishkin_like зерттеуінде Маңғыстау облысындағы Бесшоқы ауылында болған жаппай улану оқиғасы да қозғалған.
2024 жылғы қыркүйекте ауылдағы №8 мектепте 460 оқушы зардап шекті.
Оқушыларды тамақтандыруға жауапты жеке кәсіпкер Дәметкен Шәкеноваға қатысты қылмыстық іс қозғалып, 2025 жылғы сәуірде сот үкімі шықты.
Сот кәсіпкерді санитариялық талаптарды бұзғаны үшін кінәлі деп танып, бір жылға бас бостандығынан айырды. Оған қоғамдық тамақтандыру саласында кәсіпкерлікпен айналысуға да уақытша тыйым салынды.
Аталған іс бойынша сот шешімі жарияланғаннан кейін зардап шеккен балалардың ата-аналары жазаның жеңілдігіне наразылық білдірген. Кейбір отбасылар өтемақы алмағанын да айтқан.
Журналистердің мәліметінше, іс тергеліп жатқан уақытта Дәметкен Шәкенованың жеке кәсіпкерлігі бастауыш сыныптар мен аз қамтылған отбасылардың балаларын тамақтандыруға қатысты келісімшарттар мен оларға қосымша келісімдер жасасуды жалғастырған.
Тіпті 2025 жылы сот үкімі жарияланғаннан бір ай өткен соң Ақтаудағы №15 мектеп-гимназияның бастауыш сынып оқушыларын тамақтандыруға 6,2 миллион теңгелік қосымша келісім жасалғаны айтылады.
Кейін келісімшарттардың бір бөлігі бұзылғаны көрсетілген.
Бұл деректер мемлекеттік сатып алу жүйесіндегі бақылау мен сот шешімдерін орындау тәртібіне қатысты күрделі сұрақтар туғызады.
Сотталған кәсіпкердің қызына қатысты миллиард теңгелік дерек
Зерттеудің тағы бір маңызды бөлігі Дәметкен Шәкенованың қызы Құндыз Шәкенованың кәсіпкерлік қызметіне арналған.
Shishkin_like мәліметінше, Құндыз Шәкенова да Маңғыстау облысында мектеп оқушыларын тамақтандыру саласында жұмыс істейді.
Журналистер мемлекеттік сатып алу деректерін талдай отырып, 2025 жылы оның жеке кәсіпкерлігі жасасқан келісімшарттардың саны 2024 жылмен салыстырғанда 300 пайызға артқанын жазған.
Ал төленген салық көлемі екі еседен астам өскен.
Зерттеуде 2025–2026 жылдары Құндыз Шәкенованың жеке кәсіпкерлігі Маңғыстау облысындағы балаларды тамақтандыруға қатысты құны 1 миллиард теңгеден асатын келісімшарттар алғаны көрсетілген.
Журналистердің есептеуінше, бұл соманың 72,8 пайызы бір көзден сатып алу тәсілімен жасалған шарттарға тиесілі.
Осы орайда мемлекеттік сатып алудағы келісімшарт құны кәсіпкердің таза табысын білдірмейтінін ескеру қажет. Сондай-ақ бір көзден сатып алу тәсілінің қолданылуы өздігінен заң бұзылғанын дәлелдемейді.
Дегенмен зерттеуде көтерілген сауал маңызды: балалардың жаппай улануына қатысты сот ісінен кейін сол кәсіпкердің отбасы мүшесіне тиесілі бизнестің мектептерді тамақтандыру саласындағы келісімшарттары қалай көбейген?
Құндыз Шәкенованың анасының ісіне қатысы бар екені немесе өзінің заңсыз әрекет жасағаны туралы дәлел жарияланымда келтірілмеген. Бұл мәселелерді бір-бірінен ажырату қажет.
Миллиардтаған қаржы бөлінеді. Балалардың қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?
Алматыдағы РФММ оқиғасы мен Маңғыстаудағы жағдай екі бөлек оқиға болғанымен, екеуі де мектеп асханаларындағы санитариялық қауіпсіздік пен мердігерлерді бақылаудың маңызын көрсетті.
Бір жағынан, мектеп оқушыларын тамақтандыруға миллиондаған, кей жағдайда миллиардтаған теңге бөлінеді.
Екінші жағынан, жаппай сырқаттану оқиғалары мұндай қызметтің сапасын қалай қадағалайтынымыз туралы сұрақ туғызады.
Балалардың тамақтануына жауапты компаниялар қалай іріктеледі? Олардың бұрынғы жұмыс тәжірибесі мен санитариялық талаптарды орындауы қаншалықты мұқият тексеріледі? Ал өрескел заң бұзушылық анықталғанда, болашақтағы келісімшарттарға қатысты қандай шаралар қолданылады?
Shishkin_like жариялаған деректер осындай сауалдарға негіз болып отыр.
Ең басты мәселе — мектептегі тамақтандыру қызметінің құны ғана емес, оған жұмсалған қаражаттың балалардың денсаулығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қаншалықты ықпал етіп жатқаны.
