Ұлбосын, Ұлжалғас, Ұлтуар, Жаңыл, Қыздығой... Қазақ арасында кездесетін осындай есімдердің астарында кейде бір отбасының ұл күткен үміті жатыр. Бірақ сол атты өмір бойы арқалап жүретін қыздың жан дүниесін ойлап көрдік пе? Әлеуметтік желіде осы тақырыпты ащы мысқылмен көтерген жазба көптің назарын аударды, деп жазады Democrat.kz.
Қазақ отбасында бірнеше қыздан кейін дүниеге келген сәбиге «енді ұл болсын» деген ырыммен Ұлбосын, Ұлжалғас, Ұлтуар секілді есім беру бұрыннан кездеседі. Тіпті Жаңыл, Қыздығой тәрізді аттардың өзінен ата-ананың келесі перзентке қатысты тілегін аңғару қиын емес.
Желі авторы осы дәстүрдің екінші жағына назар аударған: бұл есімді арқалап жүрген қыз өзін қалай сезінеді?
«Ұлбосын» деген атты ол астарлы түрде «келесісі ұл болсын», «Ұлжалғасты» — «ұлмен жалғассын», «Ұлтуарды» — «ұл туар» деген ата-аналық үміттің таңбасы ретінде сипаттайды.
Ал бірнеше қыздан кейін қойылатын «Жаңыл» есімін автор тіпті ауыр мағынада қабылдайды: табиғатқа «келесі жолы жаңылма» дегендей ишара.
Ең ащысы — «Қыздығой». Яғни «қыз жетер» деген тоқтамның сәбидің атына айналуы.
Автор мұны мысқылдай отырып, маңызды психологиялық сауал тастайды: жаңа туған қыздың есімі оның өзі туралы емес, әлі дүниеге келмеген ұл туралы болуы қаншалықты әділетті?
Бала өсе келе өз есімінің мағынасын түсінеді. Сыныптастары сұрайды. Біреу күледі. Біреу оның отбасында ұл күткенін айтып қалуы мүмкін.
Сонда кішкентай қыздың санасында өте ауыр сұрақ тууы ықтимал:
«Менің дүниеге келгеніме ата-анам қуанбаған ба?»
Әрине, мұндай есім иелерінің бәрі міндетті түрде психологиялық жарақат алады деуге болмайды. Әр отбасының тарихы, есім қою себебі және баламен қарым-қатынасы әртүрлі. Сондықтан әлеуметтік желідегі автордың психологиялық салдар туралы пайымдарын ғылыми дәлелденген қорытынды ретінде қабылдауға болмайды.
Бірақ мәселенің адамдық жағы бар.
Қыз бала ата-анасының келесі перзентке арналған тілегін өмір бойы есімінде көтеріп жүруге тиіс пе?
Одан да маңыздысы — баланың жынысын ана таңдамайды. Биологиялық тұрғыдан жұмыртқа жасушасы әрдайым X хромосомасын береді, ал баланың генетикалық жынысына әкеден келетін X немесе Y хромосомасы әсер етеді. Сондықтан «ұл тумады» деп әйелді кінәлау ғылыми тұрғыдан да негізсіз.
Жазба авторы қыз баланың есейгендегі тағдырын да өткір сарказммен суреттейді: отбасында күткен ұл кейін дүниеге келіп, бар ықылас соған ауғанда, үлкен қыз керісінше ерте есейіп, үйдің жауапкершілігін арқалауы мүмкін. Кейін сол қыз ата-анасына көмектесіп, бауырларына сүйеу болып, отбасының ең мығым адамына айналады.
Ал оның аты әлі де:
«Біз сенен кейін ұл күткен едік» деген ескі тілектің жаңғырығындай естілуі мүмкін.
Мәселе Ұлбосын немесе Ұлжалғас деген есімдердің өзінде ғана емес. Мәселе — қыз баланың дүниеге келген сәттен бастап өзін біреудің орнына келген адамдай сезінбеуінде.
Өйткені әр бала өмірге біреудің «алдындағы нұсқасы» немесе «келесісіне жол ашатын белгі» болып келмейді.
Қыз бала да — күткен бала болуға лайық.
Ал оның есімі «келесі жолы ұл болсын» деген тілек емес, «сенің келгеніңе қуаныштымыз» деген мағынаны арқаласа, одан асқан жақсы ырым бар ма?
Дайындаған Әлия БОЛАТҚЫЗЫ.
