Қазақстанда педагогтерді әдепке жат қылық жасағаны үшін жұмыстан босатуға мүмкіндік беретін заң нормасы күшінде қалады. Конституциялық сот мұндай әрекеттердің нақты әрі түпкілікті тізімін заңда көрсету міндетті емес деген қорытындыға келді. Бұған мектептің педагогикалық әдеп жөніндегі кеңесінің шешімімен жұмыстан шығарылған мұғалімнің шағымы себеп болған. Әйел заңдағы түсініксіз ұғым жұмыс берушілерге өз бетінше шешім қабылдауға мүмкіндік беретінін алға тартқан, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанның Конституциялық соты мұғалімдерді әдепке жат қылық жасағаны үшін жұмыстан шығару мәселесіне қатысты шешім қабылдады.
12 қарашада жарияланған ресми ақпаратқа сәйкес, сот Еңбек кодексінің 52-бабы 1-тармағының 14) тармақшасын Конституцияға сәйкестігі тұрғысынан қараған.
Аталған норма тәрбиелік міндеттерді атқаратын қызметкер еңбек қызметін жалғастыруға сыйыспайтын әдепке жат қылық жасаса, жұмыс берушіге еңбек шартын бұзуға мүмкіндік береді.
Мұғалім неге Конституциялық сотқа жүгінді?
Істің қозғалуына мектептен жұмыстан шығарылған әйелдің өтініші себеп болған.
Ол педагогикалық әдеп жөніндегі кеңестің шешімі негізінде қызметінен босатылған.
Мұғалім бұл шешіммен келіспей, алдымен келісу комиссиясына, кейін сот органдарына жүгінген. Алайда оның ісі бойынша қабылданған сот актілері өзгеріссіз қалған.
Осыдан кейін әйел Конституциялық сотқа шағым түсіріп, Еңбек кодексіндегі «әдепке жат қылық» ұғымының құқықтық тұрғыдан айқын еместігін алға тартқан.
Оның пікірінше, заңда мұндай әрекеттің нақты белгілері мен объективті өлшемдері көрсетілмеген.
Соның салдарынан жұмыс беруші белгілі бір әрекетті өз қалауынша әдепсіздік деп бағалап, қызметкерді жұмыстан шығара алады.
Мұғалім мұндай жағдай адамның еңбек ету және сот арқылы қорғалу құқықтарына нұқсан келтіруі мүмкін деп есептеген.
«Әдепке жат қылықтың» нақты тізімі неге жоқ?
Конституциялық сот бұл мәселеге қатысты өз ұстанымын түсіндірді.
Соттың пайымдауынша, әдепке жат қылық — мәні нақты жағдайға байланысты бағаланатын ұғым. Сондықтан мұндай әрекеттердің барлығын алдын ала тізіп шығу мүмкін емес.
Белгілі бір іс-әрекетті бағалағанда оның қандай жағдайда жасалғаны, қоғамдағы моральдық түсініктер, мәдени орта және қызметкердің кәсіби міндеттері ескерілуі керек.
Сонымен қатар Қазақстан заңнамасында педагогикалық әдепке қойылатын арнайы талаптар және оларды бұзғаны үшін жауапкершілік көзделген.
Осыған сүйенген Конституциялық сот Еңбек кодексіндегі ұғымның құқықтық айқындылығы жеткілікті деген қорытындыға келген.
Нәтижесінде мұғалім даулаған заң нормасы Конституцияға қайшы деп танылған жоқ.
Әдеп жөніндегі кеңестің шешімі мұғалімді жұмыстан шығаруға жеткілікті ме?
Бұл істе ерекше назар аударатын мәселенің бірі — жұмыстан шығаруға педагогикалық әдеп жөніндегі кеңестің шешімі негіз болғаны.
Алайда Конституциялық соттың қорытындысын әдеп жөніндегі кеңес кез келген мұғалімді өз қалауынша жұмыстан шығара алады деп түсінуге болмайды.
Әр оқиға жеке қаралып, әрекеттің нақты мән-жайы және оның педагогикалық қызметті жалғастыруға қаншалықты сыйыспайтыны бағалануға тиіс.
Конституциялық сот заң нормасының Конституцияға сәйкестігін қарастырған. Ал бұл шешім мектеп әкімшіліктерінің барлық жұмыстан шығару әрекетін автоматты түрде заңды деп танымайды.
Мұғалімнің қандай әрекеті әдепсіздік болып саналады?
Конституциялық сот әдепке жат қылықтардың толық тізімін белгілемеген.
Бұл әр жағдайда әрекеттің сипаты, оның қандай жағдайда жасалғаны және педагогтің кәсіби міндеттері ескерілетінін білдіреді.
Осы орайда мұғалімнің жеке әрекетіне қатысты шағым түскен жағдайда оның қаншалықты негізді екені, нақты қандай дәлелдер ұсынылғаны және еңбек шартын бұзуға жеткілікті себеп бар-жоғы маңызды болады.
Сот мұндай дауларда қызметкердің өз құқығын қорғау мүмкіндігі сақталатынын да атап өткен.
Конституциялық сотқа жүгінген әйелдің өзі келісу комиссиясы мен сот арқылы өз ұстанымын қорғауға әрекет жасаған.
Дегенмен оның қандай нақты әрекеті үшін жұмыстан шығарылғаны ресми хабарламада жарияланбаған.
Конституциялық сот қандай қорытындыға келді?
Осылайша, Конституциялық сот педагогтерді еңбек қызметін жалғастыруға сыйыспайтын әдепке жат қылық үшін жұмыстан босатуды көздейтін норманы Конституцияға сәйкес деп таныды.
Заңда мұндай әрекеттердің жабық тізімі болмауы норманы қолдануға кедергі болып саналмайды.
Бірақ әр істің мән-жайы жеке бағалануға тиіс.
Бұл шешім педагогтерге қатысты жаңа жұмыстан шығару негізін енгізіп отырған жоқ. Ол Еңбек кодексінде бұрыннан бар норманың Конституцияға сәйкестігін нақтылады.
Енді «әдепке жат қылық» туралы дауларда басты мәселе әрекеттің атауында ғана емес, оның нақты дәлелдері мен педагогикалық қызметті жалғастыруға қаншалықты кедергі келтіретінінде болмақ.
