Бірінші сыныпта үлкен емтихан жоқ. Математикада бала алдымен заттарды ұстап, сурет салады, содан кейін ғана есеп шығарады. Ал жоғары сыныптарда оқушылар пәндерді өз қабілетіне қарай әртүрлі деңгейде меңгере алады. Бұл — білім сапасы жөнінен әлемдегі көшбасшылардың бірі Сингапурдың тәжірибесі. 2025 жылғы халықаралық PISA зерттеуінде осы шағын мемлекеттің оқушылары тағы да үздік нәтиже көрсетті. Сингапур балаларды қалай оқытады және оның білім жүйесінен Қазақстан нені үйрене алады, деп жазады Democrat.kz.
Сингапур — табиғи ресурсы мол емес, аумағы шағын мемлекет. Соған қарамастан, әлемдегі ең нәтижелі білім беру жүйелерінің бірін қалыптастырған ел.
2026 жылғы 8 қыркүйекте жарияланған PISA-2025 халықаралық зерттеуінің нәтижесі соны тағы көрсетті.
Сингапурлық 15 жастағы оқушылар математикадан 563, жаратылыстанудан 560, оқу сауаттылығынан 535 ұпай жинады.
Бұл — әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Жалпы нәтиже бойынша Сингапурдан Қытайдың Бейжің, Шанхай, Цзянсу және Чжэцзян өңірлері алда тұр. Алайда олар жеке мемлекет емес, зерттеуге қатысқан аймақтар.
Сингапурдың табысы кездейсоқ емес. Елде баланы оқыту тәсілі, мұғалім даярлау және білімді бағалау бір-бірімен тығыз байланыстырылған.
Бірінші сыныпта баланы емтиханмен қорқытпайды
Сингапурда бастауыш білім алты жылға созылады. Балалар мектепке әдетте жеті жасында барады.
Ең қызығы, бірінші және екінші сыныптарда салмағы бар бағалау жұмыстары мен қорытынды емтихандар өткізілмейді.
Бұл тәртіп 2019 жылдан бері қолданылады.
Оның орнына мұғалім баланың күнделікті жұмысына, тапсырмаларды қалай орындағанына және оқу барысында нені меңгергеніне назар аударады.
Мақсат — алғашқы екі жылда баланы өзге оқушылармен үздіксіз салыстырмай, білім алуға қызықтыру.
Бірақ бұл Сингапур мектептерінде мүлде емтихан жоқ деген сөз емес. Бастауыш мектептің соңында оқушылар келесі білім сатысына өтуге ықпал ететін маңызды сынақ тапсырады.
Математика: алдымен түсін, содан кейін есепте
Сингапур білім жүйесінің ең танымал ерекшелігі — математиканы түсіндіру тәсілі.
Мұғалім балаға бірден формула жаттатудан бастамайды.
Алдымен нақты заттарды пайдаланып, санның, үлестің немесе амалдың мағынасын көрсетеді. Кейін оны сурет, сызба немесе кесінділер арқылы бейнелейді. Соңында ғана математикалық таңбаларға көшеді.
Мысалы, балаға бөлшекті түсіндіргенде алдымен тұтас затты бөліктерге бөлуді көрсетуге болады. Содан кейін сол бөліктерді суретке түсіріп, ең соңында (1/2) немесе (3/4) түрінде жазуға көшеді.
Мұндай әдістің мәні — баланың есептің жауабын ғана емес, оның қалай шыққанын түсінуі.
Оқушыға «Дұрыс жауап қанша?» деген сұрақпен қатар «Неге олай ойладың?» деген сұрақ та қойылады.
Жаратылыстану: «Неге бұлай болды?» деген сұрақ маңызды
Сингапурда жаратылыстану пәні бастауыштың үшінші сыныбынан бастап оқытылады.
Балалар табиғат құбылыстарын тек кітаптан оқып қоймай, бақылау, тәжірибе жасау және қорытынды шығару арқылы зерттейді.
Мәселен, өсімдікке жарықтың әсерін түсіну үшін оқушылар әртүрлі жағдайда өсірілген өсімдіктерді салыстыра алады. Нәтижесін жазып, айырмашылықтың себебін талқылайды.
Осындай тәсіл баланы дайын жауапты жаттауға емес, дәлел іздеуге үйретеді.
Оқу бағдарламасында қандай пәндер бар?
Сингапурдың бастауыш мектептерінде ағылшын тілі, ана тілі (қытай, малай немесе тамил), математика, жаратылыстану, өнер, музыка, дене тәрбиесі және қоғамтану оқытылады.
Бұған мінез-құлық пен азаматтық тәрбие бағдарламасы қосылады.
Балаларға тек білім беріп қоймай, жауапкершілік, өзгелерді құрметтеу, қарым-қатынас жасау және қоғам өміріне қатысу дағдыларын қалыптастыру көзделеді.
Соңғы жылдары цифрлық сауаттылыққа да ерекше көңіл бөлініп жатыр. Мәселен, оқушылар жасанды интеллект ұсынған ақпараттың дұрыстығын тексеруді және жалған бейнелерді ажыратуды үйренеді.
Әр бала барлық пәннен бірдей үздік болуға міндетті емес
Сингапур 2024 жылдан бастап орта мектептерде пәндерді оқушының дайындық деңгейіне қарай оқыту жүйесін толық енгізді.
Бұл оқушының барлық пәнді міндетті түрде бір деңгейде меңгеруі шарт емес дегенді білдіреді.
Мысалы, математикадан қабілеті жоғары, бірақ тілдік пәндерден қосымша қолдауды қажет ететін бала әр пәнді өзіне сәйкес деңгейде оқи алады.
Мақсат — баланың әлсіз тұсына қарап бүкіл мүмкіндігін шектемеу.
Осы жүйе арқылы оқушылар өз қабілетіне сай дамып, белгілі бір пәннен жоғары деңгейде білім алу мүмкіндігін сақтайды.
Ал мұғалімдерді қалай дайындайды?
Сингапур білімінің сапасы оқыту әдістерімен ғана байланысты емес.
Елде педагогтерді даярлау мен олардың кәсіби дамуына арналған арнайы жүйе қалыптасқан.
Мұғалімдерді даярлауда Ұлттық білім институты маңызды рөл атқарады. Ал жұмыс істеп жүрген ұстаздар кәсіби қауымдастықтарда тәжірибе алмасып, әдістемелік сабақтарға қатыса алады.
Мұғалімнің міндеті — оқулықтағы ақпаратты жеткізу ғана емес, баланың қалай ойлайтынын, қай тұста қиналатынын анықтап, соған сәйкес оқыту тәсілін таңдау.
Сонда Сингапур мектептерінде мәселе жоқ па?
Бар.
Сингапур білім жүйесінің ең көп сыналатын тұстарының бірі — жоғары бәсеке мен емтиханға дайындық кезіндегі қысым.
Бастауыш мектептің соңында тапсырылатын қорытынды емтихан баланың келесі білім сатысына өтуіне ықпал етеді. Сондықтан кей ата-аналар қосымша сабақтарға көп қаражат жұмсайды.
2026 жылғы қарашада жарияланған зерттеуде сауалнамаға қатысқан ата-аналардың 72 пайызы балаларына оқу қысымын азайтқысы келетінін, бірақ маңызды емтиханда өзгелерден қалып қояды деп қорқатынын білдірген.
Демек, Сингапурдың білім сапасы жоғары болғанымен, оның жүйесін мінсіз деп айтуға болмайды.
Қазақстан бұл елден нені үйрене алады?
Сингапур тәжірибесіндегі ең маңызды сабақ — білім сапасын тек емтихан санымен немесе үздік бағалармен өлшемеу.
Бастауыш сыныпта баланың білімге қызығушылығын қалыптастыру, математиканы өмірмен байланыстырып түсіндіру, жаратылыстануды тәжірибе арқылы үйрету және қабілетіне қарай қолдау көрсету — Қазақстан мектептері үшін де маңызды бағыттар.
Бірақ жақсы нәтиже алу үшін шетелдің бағдарламасын сол күйінде көшіру жеткіліксіз.
Оған мұғалімдердің кәсіби дайындығы, қажетті оқу құралдары, жүйелі әдістемелік қолдау және оқушының білімін әділ бағалау қатар қажет.
Сингапурдың тәжірибесі бір маңызды ойға жетелейді: баланың білімін арттыру үшін оған көбірек ақпарат жаттату жеткіліксіз. Ең бастысы — сол ақпаратты түсініп, өз бетінше ойлануға және алған білімін өмірде қолдануға үйрету.