Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Қазақстан мен Орталық Азияның өзге мемлекеттерін күшті жер сілкіністеріне алдын ала дайындалуға үндеді. Ұйымның мәліметінше, жер сілкінісі тосыннан болады, сондықтан негізгі міндет — апаттан кейін әрекет ету емес, оған дейін инфрақұрылым мен төтенше қызметтердің дайындығын күшейту деп жазады Democrat.kz.
ДДСҰ дерегіне сәйкес, 2000–2023 жылдар аралығында әлемдегі табиғи апаттардан болған өлім-жітімнің жартысынан астамына жер сілкіністері себеп болған. Ұйым әсіресе ауруханалар мен басқа да маңызды ғимараттардың сейсмикалық төзімділігіне назар аударуды ұсынады. Өйткені ірі зілзала кезінде медициналық мекемелердің жұмысы тоқтаса, жараланғандарға көмек көрсету одан әрі қиындай түседі.
ДДСҰ елдерге төтенше жағдайлар қызметінің тұрақты дайындығын қамтамасыз етуді, құтқару және эвакуациялау жаттығуларын жиі өткізуді, медицина ұйымдарының апат кезіндегі әрекет жоспарын жаңартуды және мемлекеттер арасындағы тәжірибе алмасуды күшейтуді ұсынды. 2026 жылғы шілдеде Ыстанбұлда өткен министрлік конференциясында да жер сілкінісіне байланысты денсаулық қауіпсіздігін күшейту мәселесі көтерілді.
«Соңғы ірі жер сілкіністерінен алынған басты сабақ — келесі апат болғанға дейін дайындалу қажет», — деп атап өтті ұйым өкілдері.
Қазақстанның қай өңірлерінде қауіп жоғары?
Қазақстан сейсмикалық қаупі бар елдердің қатарына жатады. Төтенше жағдайлар министрлігінің мәліметінде Алматы және Шымкент қалалары, сондай-ақ Алматы, Жетісу, Жамбыл, Түркістан, Шығыс Қазақстан, Абай және Қызылорда облыстары сейсмикалық қаупі жоғары аумақтарға енгізілген.
Әсіресе Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс өңірлері жер сілкінісі қаупі жоғары аймақта орналасқан. Алматы қаласы мен оның маңындағы аумақтар осы тұрғыдан ерекше бақылауда ұсталады.
2024 жылы Алматыда бірнеше рет сезілген жер сілкіністерінен кейін тұрғын үйлердің беріктігі, ескі ғимараттардың жағдайы, дабыл жүйелері, эвакуациялау бағыттары және азаматтардың төтенше жағдайға дайындығы қоғамдағы маңызды мәселелердің біріне айналды.
Аурухана апат кезінде де жұмыс істеуге тиіс
ДДСҰ-ның ұстанымынша, сейсмикалық қауіпсіз аурухана тек құламай тұруы жеткіліксіз. Ол жер сілкінісінен кейін де науқастарды қабылдап, толыққанды медициналық көмек көрсетуге қабілетті болуы керек. Бұл үшін ғимараттың беріктігімен қатар, электр қуаты, су, байланыс, дәрі-дәрмек қоры мен медицина қызметкерлерінің дайындығы қамтамасыз етілуге тиіс.
Қазақстан үшін бұл мәселе әсіресе өзекті. Себебі ірі қалалардағы кейбір аурухана, мектеп және тұрғын үй ғимараттары бірнеше он жыл бұрын салынған. Олардың қазіргі сейсмикалық талаптарға сәйкестігі жүйелі түрде тексеріліп, әлсіз нысандар кезең-кезеңімен күшейтілуі қажет.
Дайындық тек құтқарушылардың міндеті емес
Жер сілкінісіне дайындық мемлекеттік органдармен ғана шектелмеуі керек. Әр отбасы қауіпсіз орындарды алдын ала анықтап, құжат, дәрі-дәрмек, су, азық-түлік, қолшам және жылы киім салынған төтенше жағдай сөмкесін дайындап қойғаны жөн.
Шығыс Қазақстан облысының төтенше жағдайлар қызметі алғашқы дүмпулер кезінде адамның шешім қабылдауына небәрі 15–20 секунд болуы мүмкін екенін ескертеді. Сондықтан қауіпсіздік ережелерін апат кезінде емес, алдын ала меңгеру маңызды.
ДДСҰ-ның ескертуі Қазақстанға нақты бір жер сілкінісінің жақындап келе жатқанын білдірмейді. Бұл — сейсмикалық қауіпті елдерге арналған алдын алу үндеуі. Жер сілкінісінің нақты уақытын дәл болжау мүмкін болмағандықтан, ең тиімді қорғаныс — берік құрылыс, дайын медицина жүйесі, жедел әрекет ететін төтенше қызмет және қауіпсіздік ережесін білетін халық.
