Қазақстанда 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақыны 85 мыңнан 110 мың теңгеге дейін көтеру жоспарланған. Бұл өзгеріс 1,8 миллионға жуық азаматтың табысына әсер етпек. Мұғалімдер, дәрігерлер, мемлекеттік мекеме қызметкерлері мен өзге де мамандардың еңбекақысына қатысты мәліметтер де жарияланды. Алайда әлеуметтік желіде тараған «жалақы жаппай өседі» деген ақпараттың бәрі бірдей барлық қызметкерге қатысты емес, деп жазады Democrat.kz.
Қазақстанда келесі жылдан бастап ең төменгі жалақы 25 мың теңгеге, яғни 29,4 пайызға көтерілуі тиіс.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 28 қазандағы Жолдауында Үкіметке ең төменгі жалақыны 110 мың теңгеге жеткізуді тапсырған.
Үкіметтің алдын ала есебінше, бұл өзгеріс 1,8 миллионға жуық адамды қамтиды. Олардың 370 мыңнан астамы бюджет саласында жұмыс істейді.
Еңбекақы төлеу қорын ұлғайтуға шамамен 426 миллиард теңге қажет болады.
Алайда бұл жаңалықты барлық қазақстандықтың жалақысы бірдей 29,4 пайызға өседі деп түсінуге болмайды.
Кімдердің жалақысы міндетті түрде өседі?
Ең алдымен, ай сайынғы еңбекақысы қазіргі ең төменгі жалақы мөлшеріне жақын қызметкерлердің табысы өзгереді.
Ең төменгі жалақы — заңмен белгіленетін ең аз еңбекақы мөлшері. Толық жұмыс уақытының нормасын орындаған және еңбек міндеттерін атқарған қызметкердің айлығы осы мөлшерден төмен болмауға тиіс.
Сондықтан 2027 жылы бұл көрсеткіш 110 мың теңге болып бекітілсе, толық жұмыс істейтін қызметкерге одан төмен жалақы белгілеуге жол берілмейді.
Ал қазірдің өзінде 150 мың, 200 мың немесе 300 мың теңге алып жүрген азаматтардың еңбекақысы тек осы өзгерістің негізінде автоматты түрде көтерілмейді.
Олардың жалақысы еңбек шартына, жұмыс берушінің шешіміне және тиісті саланың еңбекақы төлеу тәртібіне байланысты.
Мұғалімдер мен дәрігерлердің айлығы қалай өзгереді?
Әлеуметтік желідегі жарияланымда ең төменгі жалақының көтерілуі мұғалімдер, медицина қызметкерлері, тәрбиешілер, мәдениет және әлеуметтік сала мамандарының табысына әсер ететіні айтылған.
Алайда бұл қызметкерлердің бәріне бірдей қосымша 25 мың теңге берілетінін білдірмейді.
Бюджет саласындағы еңбекақы лауазымдық айлықақыға, еңбек өтіліне, біліктілік санатына, жұмыс жүктемесіне және белгіленген үстемеақыларға қарай есептеледі.
Сонымен қатар Президент 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап алғашқы медициналық-санитариялық көмек саласындағы мамандардың еңбекақысын үздіксіз еңбек өтіліне қарай 40 пайызға дейін көтеруді тапсырды.
Бұл шара 77 мыңнан астам медицина қызметкерін қамтуға тиіс.
Ал педагогтерге қатысты жарияланған 150 пайыздық үстемеақыны барлық мұғалімге берілетін жаңа төлем деп қабылдауға болмайды.
Мұндай үстемеақы мұғалім тапшылығы бар өңірлерге арнайы бағдарлама бойынша тартылған үздік педагогтерге арналған. Бағдарлама 2022 жылдан бері жүзеге асырылып келеді және оның қолданыстағы мерзімі 2027 жылғы мамырға дейін белгіленген.
Бала күтімі бойынша төлем де өзгереді
Ең төменгі жалақының өсуі Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін кейбір әлеуметтік төлемдердің есептелуіне де әсер етеді.
Қолданыстағы тәртіп бойынша, әлеуметтік төлемді есептеу кезінде ескерілетін табыстың жоғарғы шегі ең төменгі жалақының жеті еселенген мөлшеріне байланысты.
2026 жылы бұл көрсеткіш 595 мың теңге болса, 2027 жылы ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге бекітілген жағдайда 770 мың теңгеге жетеді.
Соған сәйкес, жұмыс істеген және әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысқан аналарға бала күтімі бойынша төленетін ай сайынғы әлеуметтік төлемнің ең жоғары есептік мөлшері 238 мың теңгеден 308 мың теңгеге дейін өсуі мүмкін.
Бірақ бұл барлық анаға 308 мың теңге төленеді деген сөз емес. Нақты төлем бұрынғы табысы мен әлеуметтік аударымдарына байланысты есептеледі.
Ал жұмыс істемейтін ата-аналарға төленетін мемлекеттік бала күтімі жәрдемақысының мөлшері айлық есептік көрсеткішке байланысты белгіленеді.
Кәсіпкерлердің шығыны да көбеймек
Ең төменгі жалақының өсуі жұмыс берушілерге қосымша міндет жүктейді.
Кәсіпкерлер еңбекақысы жаңа шектен төмен қызметкерлердің жалақысын көтеруге мәжбүр болады.
Бұған жалақы қорына байланысты әлеуметтік аударымдар мен өзге де міндетті төлемдердің өзгеруі қосылуы мүмкін.
Сондықтан әлеуметтік желідегі жарияланымда кәсіпкерлердің қосымша шығынды тауарлар мен қызметтердің бағасына енгізуі ықтимал екені айтылған.
Алайда ең төменгі жалақының көтерілуі барлық тауардың міндетті түрде қымбаттайтынын білдірмейді. Бағаға өндірістік шығындармен қатар бәсеке, сұраныс және басқа да экономикалық жағдайлар әсер етеді.
«Қарапайым жұмысшылар ше?»
Жалақының өсуі туралы жарияланымға пікір білдірген азаматтардың бірі мемлекеттік қызметте істемейтін тұрғындардың жағдайына назар аударған.
Оның сөзінше, мемлекеттік мекемелерде жұмыс істемейтін, жеке кәсіпорындар мен серіктестіктерде еңбек ететін қарапайым жұмысшылардың табысын да ұмытпау қажет.
Бұл пікірдің негізінде маңызды мәселе жатыр.
Қазақстанда ең төменгі жалақы жалпы еңбек нарығына ортақ талап болғанымен, одан жоғары айлық алатын азаматтардың табысы бір мезгілде бірдей өспейді.
Сондықтан 2027 жылғы өзгерістен кімнің қаншалықты пайда көретіні оның қазіргі жалақысына және жұмыс істейтін саласына байланысты болады.
Ең төменгі жалақының 25 мың теңгеге көтерілуі — табысы аз азаматтар үшін маңызды өзгеріс.
Алайда халықтың нақты тұрмыс деңгейі тек жалақының мөлшерімен өлшенбейді. Азық-түлік, коммуналдық қызмет пен күнделікті тұтыну тауарларының бағасы да шешуші рөл атқарады.
Егер еңбекақы өскенімен, күнкөріс шығыны одан жылдам көбейсе, азаматтардың сатып алу қабілеті күткендей жақсармауы мүмкін.
Сондықтан 2027 жылғы ең төменгі жалақының өсуі халықтың әл-ауқатына қаншалықты әсер ететінін алдағы баға өзгерістері мен нақты табыс көрсеткіштері айқындайды.
