Жамбыл облысында үш жасөспірімнің өліміне қатысты тергеу мектеп оқушылары арасындағы сұмдық жағдайдың бетін ашты. Қордай ауданындағы Қаракемер ауылында «Система» деп аталатын бейресми топтың өзіндік тәртібі, бағыну ережелері мен жазалау жүйесі болған. Прокуратура оқушылардан ақша бопсалау мен үш баланың қазасы арасында байланыс бар деген қорытындыға келді. Жеті адамға айып тағылып, іс сотқа жолданды. Енді мектепте мұндай жағдайға қалай жол берілгені де жауапты органдардың назарында, деп жазады Democrat.kz.
Жамбыл облысының арнайы прокурорлары Қордай ауданына қарасты Қаракемер ауылында үш жасөспірімнің өліміне байланысты қозғалған қылмыстық істің тергеуін аяқтады.
10 қарашада облыстық прокуратура жариялаған мәліметке сәйкес, тергеу барысында ауыл мектептерінің оқушылары арасында «Система» деп аталатын бейресми құрылым әрекет еткені анықталған.
Бұл жай ғана оқушылардың өзара құрған тобы емес. Тергеу материалдарына сүйенсек, оның өзіндік иерархиясы, мінез-құлық ережелері, бағыну талаптары және бағынбағандарға қолданылатын жазалау тәртібі болған.
Ең ауыр жайт — прокурорлар аталған құрылым аясындағы бопсалау әрекеттері мен үш жасөспірімнің қазасы арасында себеп-салдарлық байланыс бар деген қорытындыға келген.
Үш баланың өлімі: тергеу нені анықтады?
Қаракемердегі қайғылы оқиғалар туралы ақпарат биыл сәуір айында жарияланған болатын.
15 сәуірде ауылда тоғызыншы сыныпта оқитын екі жасөспірім өлі табылды. Балалар әртүрлі отбасынан шыққан.
Құқық қорғау органдары сол кезде қылмыстық іс қозғап, оқиғаның мән-жайын анықтауға кіріскен.
Кейін ауылдағы жасөспірімдер өліміне қатысты өзге де мәліметтер жарияланды.
Nege.kz басылымы 2025–2026 жылдары ауылда бес жасөспірімнің өзіне қол жұмсап қайтыс болғаны туралы ақпарат таратқан. Ішкі істер министрлігі осы оқиғаларға қатысты бес қылмыстық іс тіркелгенін растаған.
Алайда Жамбыл облысының прокуратурасы 10 қарашада жариялаған тергеу қорытындысы нақты үш жасөспірімнің өліміне қатысты.
Қалған оқиғалардың «Система» құрылымымен байланысы бар-жоғы туралы ресми мәлімет берілген жоқ.
Жеті адам айыпталып отыр
Прокуратура мәліметінше, қылмыстық іс бойынша жеті адамға айып тағылған.
Олардың екеуі Қылмыстық кодекстің 194-бабының 2-бөлігі бойынша қорқытып алу және 105-бабының 3-бөлігі бойынша өзін-өзі өлтіруге дейін жеткізу әрекеттеріне айыпталып отыр.
Екі айыпталушы қамауға алынған.
Тағы бес адамға қорқытып алу бабы бойынша айып тағылып, оларға қатысты өзге бұлтартпау шаралары таңдалған.
Прокуратураның хабарлауынша, қазіргі уақытта «Система» деп аталатын бейресми құрылымның қызметі толық тоқтатылған.
Қылмыстық іс 2026 жылғы 23 қазанда Жамбыл облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотына жолданған.
Айыпталушылардың кінәсі әзірге сот үкімімен дәлелденген жоқ. Олардың әрекетіне түпкілікті құқықтық бағаны сот береді.
Мектеп басшылығы мен жауапты органдар қайда қараған?
Бұл істе тек айыпталушылардың әрекеті ғана емес, мектептегі жағдайға жауапты тұлғалардың қызметі де назарға алынған.
Прокуратура құқық бұзушылықтардың жасалуына ықпал еткен себептер мен жағдайларды зерделеп, құзыретті органдардың әрекеттеріне құқықтық баға берген.
Сонымен қатар анықталған кемшіліктерді жою жөнінде тиісті мемлекеттік органдарға ұсынулар енгізілген.
Қазір бұл құжаттар қаралып жатыр.
Дегенмен прокуратура әзірге мектеп директорларының, педагогтердің немесе өзге лауазымды тұлғалардың нақты қандай әрекеті не әрекетсіздігі анықталғанын жариялаған жоқ.
Оларға тәртіптік немесе қылмыстық жауапкершілік шаралары қолданылғаны туралы да мәлімет жоқ.
Сондықтан мектеп әкімшілігінің кінәсі дәлелденді деп айтуға негіз жоқ.
Алайда тергеу мәліметіндегі бір жайт ерекше назар аудартады: оқушылар арасында өзіндік билік тәртібі мен жазалау ережелері бар бейресми құрылым әрекет еткен.
Мұндай жағдайда оның қанша уақыт жұмыс істегені, мектеп қызметкерлері бұл туралы білген-білмегені және оқушылардан ақша бопсалауға қатысты қандай да бір шағым түскен-түспегені маңызды сұраққа айналады.
«Система» тоқтатылды. Бірақ жауапсыз сұрақтар көп
Қаракемердегі оқиға мектеп қауіпсіздігіне қатысты бірнеше маңызды мәселені алға шығарды.
Оқушылар арасында белгілі бір топтың өзгелерге үстемдік жүргізуіне қандай жағдай мүмкіндік берген?
Ақша бопсалау деректері неліктен дер кезінде тоқтатылмаған?
Балалардың көмек сұрауға мүмкіндігі болды ма?
Мектеп әкімшілігі, педагогтер және балалардың қауіпсіздігіне жауапты мекемелер қандай шаралар қабылдаған?
Бұл сауалдарға әзірге толық жауап жоқ.
Прокуратура Қылмыстық-процестік кодекстің 201-бабына сәйкес тергеудің өзге мәліметтері жария етілмейтінін хабарлады.
Енді сот жеті айыпталушыға тағылған айыптардың негізділігін, әрқайсысының әрекетін және үш жасөспірімнің қазасына қатысты мән-жайларды қарастырады.
Ал жауапты органдарға енгізілген прокурорлық ұсынулардың нәтижесі мектептердегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету жұмысының қалай ұйымдастырылғанын көрсетуі мүмкін.
Бір ауылда үш баланың өліміне қатысты іс қаралып жатқанда, мәселе тек «Система» деп аталған құрылымның қызметін тоқтатумен шектелмейді.
Ең басты сұрақ — осындай қатыгез тәртіптің мектеп оқушылары арасында қалыптасуына қалай жол берілгені.
