Threads желісінде жарияланған жазбада шетел азаматтарымен отбасын құрып, аралас некеден бала сүйген қазақ әйелдері қатаң сыналған. Автор мұндай үрдісті ұлттың келешегіне төнген қауіп ретінде бағалаған. Алайда бұл пікір этнос, отбасы таңдау еркіндігі және ұлттың сақталуы туралы әлдеқайда күрделі мәселені алға шығарып отыр, деп жазады Democrat.kz.
Жазба авторы шетелге шығып, басқа этнос өкілдерімен отбасын құратын қазақ әйелдерін айыптай сөйлейді.
Ол:
«Казашкалар ұлтты жоюға тырысып жатыр. Шетелге шығып, сол жақта жүкті болып, балаларын Қазақстанға алып келіп, еліміздің мәдени келбетін өзгертіп жатыр», — деген мазмұнда пікір білдірген.
Автор бұдан да қатаң болжам жасап, бірнеше ғасырдан кейін қазақ ұлты мүлде жоғалуы мүмкін екенін алға тартады.
«500 жылдан кейін қазақ деген ұлт қалмайды» деген тұжырым да осы жазбада айтылған.
Бұл сөздер бір қарағанда ұлттық болашаққа алаңдаушылық сияқты көрінгенімен, мәселенің екінші қыры бар.
Адамның кіммен отбасын құратыны, кімнен бала сүйетіні — оның жеке өміріне қатысты таңдау. Сондықтан аралас некені автоматты түрде «ұлтты жоюмен» теңестіру тым қарабайыр қорытындыға әкеледі.
Оның үстіне Қазақстан үшін этносаралық неке таңсық құбылыс емес.
Ұлттық статистика бюросының дерегінше, 2025 жылы елімізде 115,9 мың неке тіркелген. Соның 80,4 пайызы — бір этнос өкілдері арасындағы неке, ал 19,6 пайызы — этносаралық неке болған. Бір жыл бұрын, 2024 жылы этносаралық некелердің үлесі 18,2 пайызды құраған.
Яғни әр бесінші некеге жуық отбасы әртүрлі этнос өкілдерінің арасында құрылады.
Ұлтты сыртқы келбет анықтай ма?
Жазбадағы ең даулы тұстың бірі — болашақта Қазақстанда «сыртқы келбеті қазақтарға ұқсамайтын адамдар өмір сүреді» деген пікір.
Бұл жерде ұлт ұғымын тек адамның бет-бейнесімен байланыстыру мәселесі туындайды.
Қазақстан халқының этникалық құрамы қазірдің өзінде біркелкі емес. 2025 жылдың басында ел халқының 71,3 пайызын қазақтар, 14,6 пайызын орыстар, 3,3 пайызын өзбектер құраған.
Бірақ этникалық болмыс тек сыртқы келбеттен тұрмайды.
Тіл, тәрбие, мәдени орта, өзін қандай халықтың өкілі деп тану, отбасындағы құндылықтар мен азаматтық орта да баланың болмысына ықпал етеді.
Сондықтан әкесінің немесе анасының басқа этнос өкілі болуы баланың қазақ мәдениетінен міндетті түрде қол үзетінін білдірмейді.
Нақты қауіп қайда?
Дегенмен жазба көтерген мәселені түгелдей жоққа шығару да біржақты болар еді.
Ұлттың ұзақ мерзімді сақталуына демография, тілдің берілуі, мәдени сабақтастық және отбасындағы ұлттық тәрбие тікелей ықпал етеді.
Егер жаңа ұрпақ қазақ тілін білмесе, өзін қазақ мәдениетімен байланыстырмаса, бірнеше буыннан кейін ассимиляция болуы мүмкін.
Бірақ бұл мәселенің шешімі адамдардың жеке өмірін шектеуде емес.
Мәселе — қазақ тілі мен мәдениетінің адамды өзіне тартатын қуатында.
Егер қазақ тілі отбасында да, қоғамда да қажет әрі беделді болса, аралас отбасында дүниеге келген бала да сол тілде өсіп, қазақ мәдениетін өзінің табиғи ортасы ретінде қабылдай алады.
Керісінше, егер тіл әлсіз болса, бір этностан құралған отбасының баласы да ұлттық мәдениеттен алыстауы ықтимал.
«Қаны таза» деген ұғымның өзі даулы
Әлеуметтік желілердегі мұндай пікірталастарда мәселе көбіне «тектілік», «қан тазалығы», «ұлттың бұзылуы» сияқты ұғымдарға тіреледі.
Алайда қазіргі қоғамда ұлтты тек биологиялық тұтастық ретінде қарастыру ғылыми да, әлеуметтік тұрғыдан да толық түсінік бермейді.
Қазақ халқының өзі ғасырлар бойы түрлі ру-тайпалардың, тарихи көші-қон мен этникалық ықпалдастықтың нәтижесінде қалыптасқан.
Сондықтан XXI ғасырдағы негізгі сұрақ «кім кіммен некеге тұрды?» дегеннен гөрі «келесі буын қай тілде сөйлейді, қай мәдени ортада өседі және өзін кім деп таниды?» дегенге ауысады.
Threads-тегі жазбаның өткірлігі де осында.
Ол бір әйелдің немесе бір отбасының таңдауынан әлдеқайда үлкен — қазақ ұлтының бірнеше ұрпақтан кейінгі келбеті туралы сұрақ тастап отыр.
Бірақ сол сұраққа «аралас неке ұлтты құртады» деген жалғыз жауап жеткіліксіз.
Өйткені ұлтты сақтайтын ең қуатты құрал адамның сыртқы бейнесі емес — тіл, мәдениет және ұрпаққа берілетін ұлттық сана.
