Мектепте баға үшін жылап, мұғалімге қысым жасайтын ата-аналар көбейген бе? Әлеуметтік желіде бір педагогтің жанайқайы көпшіліктің назарын аударды. Ұстаз тоқсан аяқталмай жатып басталатын айқай-шудан, ата-аналардың талабынан және әріптестерінің әрекетінен әбден шаршағанын жасырмады, деп жазады Democrat.kz.
Әлеуметтік желіде білікті ұстаз Гүлжазира Бекболатқызы мектептегі тоқсандық бағаға қатысты келеңсіз жағдайларды ашық жазып, білім жүйесіндегі өзекті мәселені көтерді.
Мұғалімнің айтуынша, бірінші тоқсан аяқталғанымен, оқушылардың білімінен гөрі баға үшін күрес күшейген.
«Жаңа оқу жылының алғашқы тоқсаны да бітті. Бірақ білімнің емес, жүйкенің қорытындысы жасалды. Тоқсанның бітуіне әлі 10 күн бар, "жоғары жақтың" бұйрығы келеді: тоқсанды қорытындылаңдар! Қайда асығып барамыз?» – деп жазды ол.
Ұстаз тоқсанды мерзімінен бұрын қорытындылау талабы мұғалімдердің жұмысына қосымша қиындық туғызатынын жеткізген.
Оның сөзінше, кейбір әріптестері журналды уақытында толтырып, бағаны алдын ала шығарып қойғанымен, өзі секілді мұғалімдер соңғы күнге дейін сабақ өткізіп, оқушылардың білімін бағалауға тырысады.
Бірақ ең үлкен қиындық осыдан кейін басталады екен.
«Баламның бағасы 5 болып тұр еді, неге 4 қылдыңыз?!»
Педагог жұма күні бір сыныптың бағасын қорытындылаған соң ата-аналардың наразылығына тап болғанын баяндаған.
«Бірі ватсапқа жазады, бірі көз жасын көлдетіп келеді. Үшіншісі тіпті "Почему у меня 3?" деп көзін шықырып тұрсам да сағалапты», – дейді ұстаз.
Оның айтуынша, кешкі сағат 17:00 шамасында ата-аналардың бірінен тағы да хабарлама келген.
«Баламның бағасы 5 болып тұр еді, неге 4 қылдыңыз?!»
Мұғалім ата-анаға оқушының бағасы қалай қалыптасқанын түсіндіруге мәжбүр болған.
«Ағасы, қараңызшы: 1-БЖБ – 12/12, 2-БЖБ – 11/7, ТЖБ – 30/22. Қай жерден 5 шығарамыз? Қайдағы... Түсіндіре алмадым. Голосовой жіберіп, тоқтай алмай бір сағат SMS жаздым. Ақыры "Жасасын, Қазақстан!" деген маған тілегін айтып, менен зорға құтылдым», – деп жазған ол.
Бұл оқиғадан кейін педагог сынып жетекшісіне де барған.
Алайда әріптесінің жауабы оны одан сайын таңғалдырған көрінеді.
«Апай, мен де түсіндіре алмадым», – деп күлген сынып жетекшісінің 30 жылдық еңбек өтілі бар екен.
Мұғалім оның сөзіне таңғалғанын жасырмаған.
«Сені мүлде жын қылған шығар дедім. "Апай, айтпаңыз, баға үшін прямо өліп жатыр ғой бәрі", – дейді».
«Баланың бағасы еңбегімен емес, көз жасымен шешіле ме?»
Гүлжазира Бекболатқызы мұндай жағдайлардың оқушылардың білімге деген көзқарасын бұзатынына алаңдайды.
«Бұл не масқара? Өзінің маңдай терімен, еңбегімен алған білім емес – жылап, шағымданып, әкесін салып тартып алған баға!» – деп жазды ол.
Ұстаздың пікірінше, баланың еңбегіне сай қойылған бағаны жылап немесе талап ету арқылы өзгерткізуге ұмтылу балалардың бойында теріс түсінік қалыптастыруы мүмкін.
«Баланы қараңызшы: еңбектенбей төрттік пен бестікті "қағып алуға" дайын тұр. Ал біз кімді тәрбиелеп жатырмыз? Әрине, үлкендердің көшірмесін!» – дейді педагог.
Мұғалім мәселенің тек оқушының бағасында емес, ересектердің оған көрсетіп отырған үлгісінде екенін меңзейді.
Егер бала төмен баға алған сайын ата-анасы мектепке барып дау шығарса, ол өз қатесін түзетуді емес, мұғаліммен тартысуды үйренбей ме?
Ал ата-ана үшін баласының нақты білімі емес, табельдегі «5» саны маңызды болып кетсе, білім сапасын қалай бағалаймыз?
«Еңбек емес, жылау мен пысықайлық бағаланатын заман ба?»
Педагог өз жазбасында мектептегі жағдайды қоғамдағы марапатқа ұмтылу үрдісімен де байланыстырады.
«Қазір елде орден мен медаль баланың ойыншығы сияқты болып қалды ғой. Бір күні келіп түк тындырмаған біреу төске тағылатын "Еңбек Ерін" немесе "Құрмет" орденін сұрап жыласа, оларға да бере саларсыздар», – деп жазды ол.
Бұл сөздері арқылы мұғалім қоғамда шынайы еңбектен гөрі көзге түсуге және талап етуге басымдық беріліп бара жатқанын сынаған.
«Маңдай терімен емес, көлгірсіп, пысықайлықпен шен мен шекпенді жұлып алу – заманның тренді емес пе?» – дейді ол.
Автордың айтуынша, мектептегі баға үшін таласу мен қоғамдағы марапатқа ұмтылу арасында ұқсастық бар. Екі жағдайда да шынайы жетістіктің орнына сыртқы көрсеткішті иелену алдыңғы орынға шығып кетуі мүмкін.
«Мемлекеттік марапаттар мен атақтарды ойыншыққа айналдырған қоғамнан бұдан артық не күтуге болады? Ертең бүгінгі балалар орден-медальды да дәл осылай жылап, бопсалап сұрап алатыны анық», – деп алаңдаушылық білдірген ұстаз.
Бұл — жазба авторының жеке пайымы. Аталған пікірді мемлекеттік марапаттардың заңсыз берілгеніне немесе мектептерде бағалардың жаппай негізсіз көтеріліп жатқанына дәлел ретінде қабылдауға болмайды.
Мектепте баға маңызды ма, әлде білім маңызды ма?
Мұғалім көтерген мәселе қазіргі білім жүйесіндегі күрделі қайшылықтардың бірін көрсетеді.
Бір жағынан, мектеп оқушылардың білімін әділ бағалауға міндетті. Екінші жағынан, ата-аналар баласының жоғары баға алғанын қалайды.
Ал осы екі талаптың ортасында мұғалім қалады.
Бағаға келіспеген ата-ананың түсініктеме сұрауға және белгіленген тәртіппен шағымдануға құқығы бар. Мұғалім де өзінің қойған бағасын бағалау критерийлері мен оқушының нақты нәтижелеріне сүйеніп түсіндіруге тиіс.
Алайда бағаны қайта қараудың заңды тәртібі мен мұғалімге қысым көрсетіп, жоғары баға талап ету — екі бөлек нәрсе.
Егер оқушы тиісті нәтижеге жетпесе, оған негізсіз жоғары баға қою мәселені шешпейді. Керісінше, баланың біліміндегі олқылықты жасырып, келесі сыныпта қиындықты ұлғайтуы мүмкін.
Сондықтан тоқсан соңындағы ең маңызды сұрақ баланың неше «бес» алғаны емес, оның қандай білім меңгергені болуы керек.
«Біз еңбекті емес, баға мен марапатты жылап жүріп алатын ұрпақ тәрбиелеп шығардық!»
Гүлжазира Бекболатқызы өз жазбасын осындай өткір тұжырыммен аяқтаған.
Ол мұғалімдердің еңбегін бағалауды, ал балаларды шынайы жетістікке ұмтылуға тәрбиелеуді маңызды деп есептейді.
Бұл жазба бір педагогтің жеке тәжірибесіне негізделгенімен, көтерілген мәселе көпшіліктің назар аударуына тұрарлық.
Өйткені балаға әділ баға қойылмаса, ең алдымен оның өзі зардап шегеді.
Ата-ана баласының жоғары баға алғанына қуанады. Мектептің үлгерім көрсеткіші жақсы көрінеді. Бірақ сол бағаның артында нақты білім болмаса, мұның бәрі кімге қажет?
Ендеше білім саласындағы ең үлкен мәселенің бірі – оқушыны оқыту емес, оның бағасы үшін күресуге айналып бара жатқан жоқ па?
