Қазақстанда мектеп формасына қойылатын талап мемлекеттік те, жекеменшік те мектептерге бірдей қолданылады. Оқу-ағарту министрі Жұлдыз Сүлейменова оқушыларға хиджаб киюге рұқсат берген жекеменшік мектептерге лицензиядан айыруға дейінгі шара қарастырылуы мүмкін екенін айтты, деп жазады Democrat.kz.
Үкіметтегі брифингте журналистер министрден кейбір жекеменшік мектептерде оқушыларға діни киіммен сабаққа қатысуға мүмкіндік берілуі қаншалықты заңды екенін сұрады.
Жұлдыз Сүлейменова Қазақстанда мектеп формасына қойылатын бірыңғай талап бар екенін және оны барлық орта білім беру ұйымдары орындауға міндетті екенін айтты. Министрдің сөзінше, мұндай жағдайлар бұған дейін, соның ішінде жекеменшік мектептерде де тіркелген. Қазір бұл мәселе бойынша министрлік Ұлттық қауіпсіздік комитеті, әкімдіктер және жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп жұмыс жүргізіп жатыр. 2026–2027 оқу жылының басында мұндай мектептер анықталмаған.
Министр жекеменшік мектеп талапты бұзған жағдайда қандай шара қолданылуы мүмкін деген сауалға:
«Лицензиялау мәселесі бар. Яғни лицензиясын қайтарып алу мүмкіндігі қарастырылады. Бұдан бөлек те бірқатар тетік бар», – деп жауап берді.
Бұл мәлімдеменің құқықтық негізі де бар.
Қолданыстағы №26 бұйрық бойынша міндетті мектеп формасы оқытудың зайырлы сипатына сәйкес келуі тиіс. Ең маңыздысы – құжаттың 13-тармағында мектеп формасына әртүрлі діни конфессияларға қатысты киім элементтерін қосуға болмайтыны нақты жазылған. Бұл талап тек мемлекеттік мектепке емес, бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білім бағдарламаларын іске асыратын барлық орта білім беру ұйымдарына қатысты.
Демек, мектептің жекеменшік болуы оған мектеп формасына қатысты жалпы талаптан тыс жұмыс істеуге құқық бермейді.
2026–2027 оқу жылы қарсаңында Оқу-ағарту министрлігі де осы талаптардың күшінде екенін қайта еске салды. Мектеп формасы зайырлы сипатқа сай болуы керек, ал білім беру ұйымдары бұл норманы сақтауға міндетті.
Алайда мұнда бір маңызды жайт бар: мектеп хиджабқа рұқсат берді деген факт анықталған сәтте лицензия автоматты түрде жойылады деген сөз емес. Министрдің өзі лицензиядан айыруды қолданылуы мүмкін шаралардың бірі ретінде атады. Яғни нақты шешім тексеру нәтижесіне, заң бұзушылықтың сипатына және лицензиялық талаптардың орындалуына байланысты қабылдануы тиіс.
Сүлейменованың мәлімдемесі жекеменшік мектептер үшін нақты белгі беріп отыр: білім беру қызметі ақылы әрі жеке меншік негізінде ұйымдастырылғанымен, Қазақстандағы орта білімнің зайырлы сипаты мен мектеп формасына қойылатын мемлекеттік талаптар бәріне ортақ.
Сондықтан бұл мәселеде «жекеменшік мектеп өзі шешеді» деген қағида жүрмейді. Орта білім беру ұйымы мемлекеттік талап шеңберінде жұмыс істеуге тиіс.
